Söhbəti belə başladım bir abituriyentlə: "Azərbaycan dilindən nə gözləyirsən?" Cavab: "Asan alacam, doğma dilimdir ki." İmtahandan sonra isə: 6 bal. 10-dan.
Azərbaycan dili DIM-i "asan" deyil — sadəcə fərqli cür çətindir. Riyaziyyat kimi hesablama tələb etmir, lakin DIM ümumi strategiyası çərçivəsində düzgün hazırlanmaq vacibdir.
Niyə "doğma dil" bəs etmir?
Danışıq dili ilə ədəbi/qrammatik dil fərqlidir. Siz gündəlik həyatda "İnstituta gedəcəyəm" deyirsiniz — bu düzgündür. Lakin "instituta, yoxsa İnstituta?" sualı DIM-də gəlir. Böyük hərf qaydaları, durğu işarəsi, sintaktik analiz — bunlar gündəlik nitqdə işlənmir.
Ən çox sual gələn mövzular
| Mövzu | Sual çəkisi | Çətin səbəbi |
|---|---|---|
| Durğu işarələri (vergül, tire, nöqtəli vergül) | ~25% | Çox qayda, istisnalar |
| Sintaksis (cümlə üzvləri, növlər) | ~20% | Terminologiya çoxdur |
| Orfoqrafiya (böyük/kiçik hərf, bitişik/ayrı) | ~20% | Gündəlik istifadə az |
| Morfologiya (söz növləri, hallar) | ~20% | İstisnalar çoxdur |
| Fonetika (ahəng qanunu, assimilyasiya) | ~15% | Nəzəri bilgi tələb edir |
Durğu işarəsi — ən çox bal itirilən mövzu
Vergül qaydaları görünən qədər sadə deyil. Xüsusilə:
- Xitab: "Anar, gəl." — xitabdan əvvəl və sonra vergül
- Ara cümlə: Ara cümləni hər iki tərəfdən ayırın
- Sadalama: Son üzv əvvəlindəki "və, ilə" bağlayıcısından əvvəl vergül qoyulmur — bu tele qaldırır
- Mürəkkəb cümlə: Budaq cümlənin yeri dəyişdikdə vergül qaydası dəyişir
Sintaksis — tam analiz
DIM-də sintaktik analiz sualları gəlir: "Bu cümlədə neçə budaq cümlə var?", "Xəbər hansıdır?" Bunlara hazır olmaq üçün:
- Cümlə növlərini əzbərləyin: sadə, mürəkkəb, tabesiz mürəkkəb, tabeli mürəkkəb
- Hər cümlə üzvünü tapa bilmək — mübtəda, xəbər, tamamlıq, zərflik, təyin
- Cümlə üzvü olmayan komponentləri bil: xitab, ara söz, həmcins üzvlər
Praktik hazırlıq planı
Azərbaycan dili üçün 3 aylıq hazırlıq kifayət edir — daha çox məşq lazımdır, daha az "nəzəriyyə."
- Ay 1: Morfologiya + fonetika + orfoqrafiya — nəzəri kurs
- Ay 2: Sintaksis — cümlə üzvləri, növlər, durğu işarəsi
- Ay 3: Keçmiş DIM testləri — hər gün 1 tam test
DIM ümumi strategiyasını da nəzərdən keçirin — vaxt idarəetməsi bütün fənlər üçün ortaqdır. Tutor.az-da Azərbaycan dili repetitorları var.