Azərbaycan dili DIM hazırlığı: ən çox sual gələn mövzular və səhvlər

Bir abituriyentlə söhbətim belə başladı: "Azərbaycan dilindən nə gözləyirsən?" Cavab tərəddüdsüz oldu: "Asan alacam, doğma dilimdir ki." İmtahandan sonra üzü düşmüşdü: 6 bal. 10-dan. Bu səhnə hər il minlərlə dəfə təkrarlanır.

Azərbaycan dili DIM-i heç də asan fənn deyil, sadəcə çətinliyi başqa yerdədir. Hesablama tələb etmir, amma qaydalar, istisnalar və incəliklər dənizidir. Və ən pisi: çoxu onu ciddiyə almadığı üçün ən az hazırlaşdığı fəndir. dim imtahan çərçivəsində bu fənni düzgün planlamaq vacibdir.

Niyə "doğma dil" bəs etmir?

Danışıq dili ilə ədəbi-qrammatik dil eyni şey deyil. Gündəlik həyatda "instituta gedəcəyəm" deyirsən, bu düzgündür. Amma DIM "institut, yoxsa İnstitut?", "həmçinin bitişik, yoxsa ayrı?" kimi suallar verir. Böyük hərf qaydaları, durğu işarəsi, sintaktik analiz bunlar danışıqda işlənmir, ona görə "təbii" bilik burada işə yaramır.

Bu fərq başqa dillərdə də mövcuddur, amma Azərbaycan dilində xüsusilə hiss olunur, çünki məktəb proqramı danışıq qrammatikasına deyil, nəzəri təsvirə əsaslanır. Nəticədə şagird gündəlik həyatda səhvsiz danışsa belə, həmin qaydanı tərifləndirib tətbiq etmək tələb olunanda çaşır.

DIM-dən kənar: bu bilik niyə lazımdır?

Azərbaycan dili qaydalarını yaxşı bilmək yalnız imtahan üçün deyil. Universitet illərində elmi iş yazarkən, iş həyatında rəsmi məktub tərtib edərkən, hətta sosial media paylaşımlarında belə düzgün qrammatika və durğu işarəsi fərq yaradır. Rəsmi sənəddə orfoqrafik səhv buraxan namizəd, bilik səviyyəsindən asılı olmayaraq, diqqətsiz təsiri bağışlayır.

Bundan əlavə, sintaksis qaydalarını anlamaq yalnız Azərbaycan dilinə aid deyil, bu bacarıq başqa dilləri öyrənərkən də köməkçi olur, çünki cümlə üzvlərini tanımaq bacarığı istənilən dilin qrammatikasını anlamağı asanlaşdırır.

Valideynlər üçün: necə kömək edə bilərsiniz

Valideynlərin ən çox verdiyi sual budur: "Mən özüm bu qaydaları unutmuşam, uşağıma necə kömək edə bilərəm?" Cavab, mütləq hər qaydanı bilmək deyil. Uşağınızın səhv dəftərini birlikdə gözdən keçirmək, ona test həll etmək üçün sakit mühit yaratmaq və mütəmadi oxu vərdişini dəstəkləmək (kitab, qəzet, keyfiyyətli məzmun) özü başlı-başına böyük fayda verir.

Əgər uşağınız sintaksis və durğu işarəsində ciddi çətinlik çəkirsə, bu, mütləq təməl bilikdən tutmayan boşluqdan irəli gəlir, bu halda fərdi repetitor boşluğu tez aşkarlayıb bağlaya bilər.

Ən çox sual gələn mövzular

Durğu işarəsi: ən çox bal itirilən mövzu

Vergül qaydaları göründüyündən mürəkkəbdir. Ən çox səhv edilən yerlər:

• Xitab: "Anar, gəl." Xitabdan əvvəl və sonra vergül
• Ara cümlə: ara cümləni hər iki tərəfdən ayır
• Sadalama: son üzvdən əvvəlki "və / ilə" bağlayıcısından əvvəl vergül qoyulmur, bu çox adamı yıxır
• Mürəkkəb cümlə: budaq cümlənin yeri dəyişəndə vergül qaydası da dəyişir

Konkret nümunə üzərində baxaq: "Mən evə çatanda, hava artıq qaralmışdı" cümləsində budaq cümlə ("Mən evə çatanda") əvvəldə gəldiyi üçün vergül qoyulur. Amma "Hava artıq qaralmışdı mən evə çatanda" formasına çevirsək, bəzi hallarda vergül qaydası dəyişə bilər, bu məhz DIM-in ən çox tutduğu incəliklərdəndir.

Sintaksis: tam analizə hazır ol

DIM sual verir: "Bu cümlədə neçə budaq cümlə var?", "Xəbər hansıdır?" Hazır olmaq üçün:

1. Cümlə növlərini bil: sadə, mürəkkəb, tabesiz, tabeli mürəkkəb
2. Hər cümlə üzvünü tap: mübtəda, xəbər, tamamlıq, zərflik, təyin
3. Cümlə üzvü olmayanları ayır: xitab, ara söz, həmcins üzvlər

Cümlə üzvləri: sürətli xatırlatma

Sintaksisdə ən çox qarışdırılan anlayışlar cümlə üzvləridir. Konkret misallarla baxaq:

Mübtəda iş görəni bildirir: "Uşaq oynayır" cümləsində "uşaq" mübtədadır. Xəbər isə mübtəda haqqında məlumat verir, bu cümlədə "oynayır" xəbərdir. Diqqət etmək lazımdır ki, xəbər həmişə fel olmur, "Hava gözəldir" cümləsində "gözəldir" sifətdən düzələn xəbərdir.

Tamamlıq felin təsir etdiyi obyekti bildirir: "Kitabı oxudum" cümləsində "kitabı" tamamlıqdır. Zərflik isə hərəkətin necə, harada, nə vaxt baş verdiyini göstərir: "Evdə oxudum" cümləsində "evdə" yerlik zərflikdir. Təyin isə əşyanın əlamətini bildirir: "Qırmızı maşın" birləşməsində "qırmızı" təyindir.

Bu beş üzvü sürətlə tanımaq bacarığı, mətn üzərində analiz suallarının həllini xeyli sürətləndirir.

Azərbaycan dili ilə ədəbiyyatı qarışdırmayın

Çox vaxt şagirdlər Azərbaycan dili fənnini ədəbiyyatla eyniləşdirir, halbuki DIM-də bunlar fərqli bölmələrdir. Azərbaycan dili bölməsi qrammatika, orfoqrafiya, sintaksis və fonetikanı yoxlayır, bədii mətnin məzmununu yox. Ədəbiyyat bölməsi isə əsərlərin təhlilini, müəllif-əsər uyğunluğunu və bədii üslubu əhatə edir. Ədəbiyyat repetitoru ilə hazırlıq bu iki fənni ayrı-ayrı planlaşdırmağı tələb edir, çünki bacarıq dəstləri fərqlidir: biri linqvistik təhlil, digəri məzmun və bədii dəyərləndirmədir.

Orfoqrafiya: bitişik, yoxsa ayrı?

Bu bölmə ən çox "intuisiya ilə cavablanan, amma yanlış çıxan" sualları ehtiva edir. Bir neçə tipik nümunə:

• "Hər hansı" : ayrı yazılır, "hərhansı" kimi bitişik yazılış səhvdir
• Mürəkkəb sözlər: "baş nazir" ayrı, amma "baş müəllim" kimi bəzi birləşmələr fərqli qaydaya tabedir, hər birini əzbər bilmək lazım gəlir
• "Də / da" bağlayıcısı: həmişə ayrı yazılır ("mən də gəldim"), şəkilçi olan "-da/-də" isə bitişik ("evdə")
• Böyük hərf: xüsusi adlar, təşkilat adları və rəsmi sənəd adlarında böyük hərf qaydaları fərqlənir

Bu mövzuda ən effektiv üsul qaydanı əzbərləmək deyil, nümunə cümlələr üzərində tez-tez məşq etməkdir. Qayda yadda qalmasa belə, "bunu belə görmüşəm" instinkti düzgün cavaba aparır.

Tire və digər az işlənən durğu işarələri

Vergüldən sonra ən çox sual gələn ikinci durğu işarəsi tiredir. Tire bir neçə fərqli funksiyada işlənir: mübtəda ilə xəbər arasında bağlayıcı olmadıqda ("Bakı — Azərbaycanın paytaxtıdır"), dialoqda replikadan əvvəl, və izahedici ara cümlələrdə. Şagirdlərin çoxu tire ilə defisi qarışdırır, halbuki bunlar fərqli işarələrdir: defis sözləri birləşdirir ("qapı-pəncərə"), tire isə cümlə səviyyəsində işlənir.

Nöqtəli vergül isə ən az işlənən, amma DIM-də mütləq sual gələn işarədir. O, sadə vergüldən daha güclü, nöqtədən isə daha zəif ayırma tələb edən, lakin məna baxımından bir-biri ilə bağlı olan müstəqil cümlələr arasında işlənir.

Morfologiya: söz növləri və halları

Bu bölmə isim, sifət, say, əvəzlik, fel və onların hal dəyişmələrini əhatə edir. Azərbaycan dilində 6 hal var: adlıq, yiyəlik, yönlük, təsirlik, yerlik, çıxışlıq. Hər halın öz sual sözü və şəkilçisi var, DIM bunları qarışdırmağa çox meyllidir, xüsusilə yönlük və yerlik halları arasında.

İstisnalar da bu bölmənin çətin tərəfidir: bəzi sözlər qaydadan kənar dəyişir (məsələn "ağac" sözünün cəm forması), bunları yalnız təkrar məşqlə yadda saxlamaq mümkündür.

Fonetika: ahəng qanunu nə vaxt pozulur?

Ahəng qanunu Azərbaycan dilinin saitlərinin söz daxilində uyğunluq göstərməsidir, məsələn "evlər" sözündə incə saitlər bir-birini izləyir. DIM-də bu mövzu adətən alınma sözlər üzərindən sual kimi gəlir, çünki xarici mənşəli sözlər (məsələn "kitab", "telefon") çox vaxt ahəng qanununa tabe olmur. Şagirdlərin çoxu bu istisnaları "səhv" kimi qəbul edir, halbuki bunlar dilin öz qaydasıdır.

Assimilyasiya (bənzəşmə) da bu bölmənin vacib hissəsidir: bəzi samitlər yanaşı gələndə bir-birinə bənzəyir, məsələn "getmək" felinin bəzi formalarında tələffüz yazıdan fərqlənir. DIM bu fərqi yazılı formada tanımağı yoxlayır, tələffüzü deyil.

DIM-də sual növləri necə qurulur?

Azərbaycan dili bölməsinin sualları adətən üç formatdan birinə uyğun gəlir: birbaşa qayda sualı ("hansı sözdə orfoqrafik səhv var?"), mətn üzərində analiz (verilmiş mətndə cümlə üzvünü və ya növünü tapmaq) və müqayisə sualı (bir neçə oxşar variantdan düzgününü seçmək). Mətn üzərində analiz sualları adətən ən çox vaxt aparır, çünki əvvəlcə mətni, sonra sualı diqqətlə oxumaq lazımdır.

Təcrübədə şagirdlərin ən çox vaxt itirdiyi yer məhz bu analiz sualarıdır, sadəcə çünki mətni tələsik oxuyub düz suala keçirlər. Yavaş, iki dəfə oxuma vərdişi bu bölmədə ən böyük fərqi yaradır.

Omonimlər və paronimlər: qarışdırılan söz cütləri

DIM leksika bölməsində omonim (eyni yazılışlı, fərqli mənalı söz) və paronim (oxşar yazılışlı, fərqli mənalı söz) sualları da rast gəlinir. Məsələn "yol" sözü həm "cığır", həm də "üsul" mənasında işlənə bilər, bu omonim nümunəsidir. Paronimlərə nümunə olaraq "təsir" və "təssür" sözlərini göstərmək olar, bunlar bir-birinə bənzəsə də, tamamilə fərqli mənalar daşıyır.

Bu bölmə əzbərləməkdən çox, oxu vərdişi ilə inkişaf edir. Nə qədər çox keyfiyyətli mətn oxunarsa, bu söz cütləri bir o qədər təbii şəkildə mənimsənilir, çünki kontekst sözün hansı mənada işləndiyini özü göstərir.

Psixoloji hazırlıq: niyə "asan fən" düşüncəsi təhlükəlidir

Azərbaycan dilinin ən böyük tələsi psixolojidir. Digər fənlərə (riyaziyyat, fizika) ciddi hazırlaşan abituriyent, "bu mənim dilimdir" deyərək bu fənni arxa plana atır. Nəticədə digər fənlərdə yüksək bal toplasa belə, Azərbaycan dilindəki itki ümumi nəticəni aşağı çəkir.

Bunun qarşısını almaq üçün ən sadə üsul, bu fənnə də digərləri qədər ciddi, planlı vaxt ayırmaqdır, hətta "asan görünsə" belə. 3 aylıq planı digər fənlərlə paralel aparmaq, sona saxlamaqdan daha təhlükəsiz nəticə verir.

Ən çox buraxılan 7 səhv

1. Sualları tələsik oxumaq: DIM sualları çox vaxt bir neçə düzgün cavaba "oxşayan" variant təklif edir, diqqətsiz oxumaq ən çox bal itkisinə səbəb olur
2. Vergül qaydalarını əzbərləmədən keçmək: intuisiya ilə vergül qoymaq test formatında işləmir
3. Sintaksis terminlərini qarışdırmaq: tamamlıq ilə zərfliyi, təyin ilə xəbəri qarışdırmaq çox yayılmış səhvdir
4. Orfoqrafiya qaydalarına səthi yanaşmaq: "bilirəm" düşüncəsi ilə yoxlamadan keçmək
5. Köhnə test həll etməmək: nəzəriyyəni bilmək kifayət etmir, format vərdişi ayrıca bacarıqdır
6. Vaxt idarəetməsini planlaşdırmamaq: sintaksis analiz sualları vaxt aparır, planlaşdırma olmadan son suallara vaxt qalmır
7. Səhv dəftəri aparmamaq: eyni səhvi təkrar etmək, onu yazıb təkrarlamayanlar üçün ən çox rast gəlinən problemdir

3 aylıq hazırlıq planı

Az. dili üçün 3 ay kifayətdir, şərtlə ki, nəzəriyyəyə az, məşqə çox vaxt verəsən.

Hazırlıq zamanı özün, yoxsa repetitorla?

Əgər qaydaları özün sistemli öyrənə bilirsənsə, test toplusu ilə tək də hazırlaşmaq olar. Bu yol daha ucuzdur, amma özünü intizamlı saxlamaq tələb edir, çünki heç kim sizi yoxlamır.

Özün hazırlaşmağın əsas riski budur: eyni səhvi uzun müddət təkrarlaya bilərsiniz, heç kim bunu sizə göstərmədiyi üçün. Məsələn, bir şagird aylarla eyni tip vergül səhvini edə bilər, sadəcə ona görə ki, bunun səhv olduğunu heç vaxt öyrənməyib. Testlərdə bal almaq bu səhvi üzə çıxarsa da, SƏBƏBİ göstərmir, yalnız nəticəni göstərir.

Amma sintaksis və durğu işarəsində çoxu ilişir, burada müəllimin izahı saatların qarşısını alır. Repetitor sizin konkret səhv modelinizi görür, məsələn həmişə eyni tip vergül səhvi edirsinizsə, bunu tez aşkarlayıb düzəldə bilir. Düzgün müəllim seçimi barədə yaxşı repetitor nədir yazımızda daha ətraflı meyarlar var.

Tutor.az-da azərbaycan dili repetitoru var, fərdi dərslə boş hissəni tez aradan qaldır.

Hazırlıq üçün faydalı resurslar

Dərslikdən əlavə, bir neçə növ resurs hazırlığı gücləndirir.

• Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti: sözün düzgün mənasını və yazılışını yoxlamaq üçün ən etibarlı mənbə
• Orfoqrafiya lüğəti: bitişik/ayrı yazılış və böyük/kiçik hərf qaydalarını birbaşa yoxlamaq üçün
• Son illərin DIM test toplusu: köhnə nəşrlər əvəzinə son 2-3 ilin real testlərini seçin
• Keyfiyyətli bədii və publisistik mətnlər: qəzet məqalələri, klassik nəsr nümunələri omonim/paronim və üslub hissini inkişaf etdirir

Bu resursları ayrı-ayrı deyil, paralel istifadə etmək daha effektivdir: qayda dərslikdə öyrənilir, tətbiq test toplusunda, möhkəmləndirmə isə real mətn oxumaqla gəlir. Həftəlik qrafikdə bu üç fəaliyyəti balanslaşdırmaq, yalnız birinə yönəlməkdən daha sabit irəliləmə təmin edir.

Son həftə: nəyə fokuslanmaq lazımdır

İmtahandan bir həftə əvvəl yeni mövzu öyrənmək artıq səmərəsizdir, bu mərhələdə məqsəd təkrar və möhkəmləndirmədir. Son həftə üçün tövsiyə olunan plan:

• Səhv dəftərini tam gözdən keçirin, təkrarlanan səhv modellərini xüsusi vurğulayın
• Gündə 1-2 tam test həll edin, vaxt limitinə ciddi riayət edin
• Durğu işarəsi qaydalarının qısa xülasəsini bir vərəqə köçürün və gündə bir dəfə gözdən keçirin
• Yeni, mürəkkəb mövzulara girməyin, mövcud biliyi möhkəmləndirməyə fokuslanın

Test toplusu seçərkən son 2-3 ilin real DIM testlərinə üstünlük verin, çünki format və sual tərzi zaman keçdikcə dəyişə bilir. Köhnə nəşrlərdə rast gəlinməyən sual tipləri yeni testlərdə görünə bilər.

İmtahandan əvvəlki gecə yuxu da unudulmaması lazım olan amildir. Gec saata qədər oxumaq, yorğun beynin imtahan günü diqqətini azaldır, halbuki kifayət qədər yuxu alan abituriyent eyni bilik səviyyəsi ilə belə daha sürətli və dəqiq qərar verir. İmtahandan əvvəlki son gün yeni mövzu öyrənmək əvəzinə, erkən yatıb dinc oyanmaq, nəticəyə bəzən əlavə bir neçə baldan daha çox təsir edir.

Bu fənnin ümumi balda çəkisi

Azərbaycan dili bütün qruplar üçün ümumi fənn olduğundan, hər abituriyentin yekun balına birbaşa təsir edir. Bir çox namizəd ixtisas fənlərinə (riyaziyyat, fizika, biologiya) daha çox əhəmiyyət verir, çünki onlar daha "yüksək çəkili" görünür. Amma ümumi fənlər cəmi, xüsusilə sərhəddə qalan nəticələrdə, qəbul taleyini həll edən amil olur.

Praktikada belə bir vəziyyət tez-tez yaşanır: iki abituriyent ixtisas fənlərində eyni nəticəni göstərir, amma biri Azərbaycan dilindən 10 bal çox toplayır. Nəticədə həmin fərq birbaşa yekun sıralamada üstünlük yaradır, bəzən arzulanan ixtisasa düşüb-düşməməyi həll edir. Bu səbəbdən "ümumi fənn, az əhəmiyyətli" düşüncəsi real rəqəmlərlə üst-üstə düşmür.

Buna görə Azərbaycan dilinə ayrılan hazırlıq vaxtı, ixtisas fənlərinə ayrılan vaxtdan az olsa da, sıfıra endirilməməlidir. Həftədə 2-3 saat ardıcıl məşq, 3 ay ərzində bu fənndə nəzərəçarpacaq irəliləmə üçün kifayətdir, bu da digər fənlərə ayrılan vaxtı əhəmiyyətli dərəcədə azaltmır.

Bəzi abituriyentlər bu balansı tapmaqda çətinlik çəkir, çünki vaxt məhdudluğu hiss edəndə ilk atılan addım adətən "asan" sayılan fənni kənara qoymaq olur. Həftəlik plan tərtib edərkən Azərbaycan dilinə sabit, dəyişməz bir vaxt bloku ayırmaq, bu fənnin sona qədər unudulmasının qarşısını alan ən praktiki üsuldur.

Hansı ixtisas qrupları üçün daha çox diqqət tələb olunur?

Azərbaycan dili bütün qruplar üçün məcburi olsa da, çəkisi ixtisasdan ixtisasa fərqlənir. Humanitar yönümlü ixtisaslarda (hüquq, jurnalistika, filologiya) bu fənnin əhəmiyyəti xüsusilə yüksəkdir, çünki gələcək peşə birbaşa dillə bağlıdır. Texniki ixtisaslarda (mühəndislik, İT) isə bal nisbəti adətən daha azdır, amma hələ də ümumi toplanan balın vacib hissəsidir, laqeydlik heç bir ixtisas üçün sərfəli deyil.

Humanitar ixtisaslara can atan abituriyentlər üçün Azərbaycan dili, sadəcə qəbul balı deyil, həm də gələcək təhsilin əsas aləti olacaq. Hüquq fakültəsində sənəd yazmaq, jurnalistikada mətn tərtib etmək, filologiyada dil təhlili aparmaq, bunların hamısı məhz bu fənndə qazanılan təməl biliyə söykənir. Ona görə humanitar istiqamətə yönələnlər üçün Azərbaycan dilinə ayrılan vaxt, sadəcə imtahan hazırlığından daha geniş məna daşıyır.

Məktəb qiyməti ilə DIM nəticəsi niyə üst-üstə düşmür

Çox valideyn eyni sualı verir: "Uşağım məktəbdə Azərbaycan dilindən həmişə 5 alır, bəs niyə DIM-də bu qədər aşağı nəticə göstərir?" Cavab qiymətləndirmə üsulunun fərqindədir. Məktəbdə qiymət çox vaxt davamiyyət, dərsdə fəallıq və şifahi cavablar nəzərə alınaraq verilir, DIM isə yalnız test formatında, vaxt məhdudiyyəti altında, obyektiv şəkildə ölçür.

Bundan əlavə, məktəb proqramı mövzunu "keçmək" məqsədi daşıyır, DIM isə həmin mövzunu "tətbiq edə bilmək" səviyyəsini yoxlayır. Şagird sinifdə qaydanı izah edə bilir, amma test formasında, dörd oxşar variant arasından düzgününü tapmaq fərqli bacarıq tələb edir. Bu boşluq, xüsusilə sintaksis və durğu işarəsi mövzularında, ən çox özünü göstərir.

Nəticə etibarilə, yüksək məktəb qiyməti DIM-də yüksək bal demək deyil. Bunun qarşısını almaq üçün məktəb proqramına əlavə olaraq, mütləq keçmiş illərin real DIM testləri üzərində məşq etmək lazımdır, çünki format vərdişi nəzəri biliyin tətbiqi qədər vacibdir.

İmtahan günü strategiyası

Bilik hazır olsa belə, imtahan günü düzgün strategiya olmadan bal itirmək mümkündür. Bir neçə praktiki tövsiyə fərqi yaradır.

Sualları ardıcıllıqla deyil, çətinliyə görə həll edin: əvvəlcə əmin olduğunuz sualları işarələyin, sonra şübhəli qalanlara qayıdın. Bir suala çox vaxt sərf etmək, arxadakı asan sualları cavablandırmağa mane olur.

Mətn üzərində analiz suallarını tələsik oxumayın: bu tip suallar ən çox vaxt aparsa da, ən çox bal itirilən yer də elə tələsik oxumaqdır. Mətni bir dəfə diqqətlə, sonra sualı oxumaq, iki dəfə tələsik oxumaqdan daha sürətli və dəqiq nəticə verir.

Əmin olmadığınız sualda məntiqi eliminasiya edin: dörd variantdan açıq-aşkar səhv olanları dərhal çıxarın, qalan iki variant arasında seçim ehtimalınızı ikiqat artırır. Boş buraxmaqdansa, məntiqlə seçim etmək həmişə daha sərfəlidir.

Son 10 dəqiqəni yoxlamaya ayırın: cavab vərəqəsində boş qalan sual olub-olmadığını, işarələrin düzgün yerə qoyulduğunu yoxlamaq, son anda əlavə bal qazandıra bilər.

Bu dörd vərdişin heç biri əlavə bilik tələb etmir, sadəcə məşq zamanı bu üsulları tətbiq etməyə öyrəşmək lazımdır. Sınaq imtahanlarını həmişə real vaxt məhdudiyyəti ilə həll etmək, imtahan günü bu strategiyaların avtomatik işləməsini təmin edir.

Yekun

Azərbaycan dili DIM-i "doğma dil" rahatlığı ilə deyil, sistemli hazırlıqla yaxınlaşılmalı fəndir. Durğu işarəsi və sintaksis balların yarıya yaxınını təşkil edir, buna görə bu iki mövzuya ən çox vaxt ayrılmalıdır. 3 aylıq ardıcıl məşq, köhnə testlərin həlli və səhv dəftəri ilə işləmək, əksər abituriyentin gözlədiyindən xeyli yüksək nəticə gətirir.

Son nəticə etibarilə, bu fənndən qorxmaq yox, onu ciddiyə almaq lazımdır. Hazırlıq nə qədər erkən başlanarsa, son həftələrdə stress bir o qədər az olar, çünki bilik artıq möhkəmlənmiş olur, təkrar yalnız formaya salmaq üçün qalır.