Ucuz ingilis dili kursu axtarmaq utanılası şey deyil. İngilis dilini öyrənmək istəyən insanların çoxu tələbədir, yeni işə başlayıb və ya ailə büdcəsini planlaşdıran şəxsdir. Problem ucuzluq axtarmaqda yox, ucuzluğu səhv başa düşməkdədir. Aylıq ödənişi ən aşağı olan kurs həmişə ən sərfəli kurs deyil. Əgər dərs buraxılırsa, qrup çox böyükdürsə və ya nəticə görünmürsə, ödədiyin az məbləğ də boşa gedir. Əksinə, bir az bahalı görünən kurs real irəliləyiş verirsə, ümumi xərcin daha az olur.
Bu yazıda ucuz ingilis dili kursları arasında düzgün seçim etmək üçün 7 məsləhət toplamışıq. Məqsəd səni ən ucuz variantı tapmağa yox, ödədiyin hər manatdan maksimum fayda almağa yönəltməkdir. Qiymətlərin Bakıda nə üçün bu qədər fərqləndiyini isə ingilis dili kursları qiymətləri yazısında ayrıca açmışıq, burada isə praktik tərəfə keçirik.
Əvvəlcə ucuz sözünün nə demək olduğunu müəyyən et
Ucuz sözü üç fərqli mənada işlənir və bunları ayırmaq bütün seçimi dəyişir. Birinci mənada ucuz aylıq ödənişin kiçik olmasıdır. İkinci mənada ucuz bir dərsin qiymətinin aşağı olmasıdır. Üçüncü mənada isə ucuz sənin öyrəndiyin səviyyəyə çatmaq üçün ümumi xərcinin az olmasıdır. Bu üçü bir-biri ilə həmişə üst-üstə düşmür. Məsələn, ayda 60 manat verib 4 dərs alırsansa, bir dərs 15 manata gəlir. Ayda 90 manat verib 12 dərs alırsansa, bir dərs 7,5 manata gəlir. İkinci kurs ilk baxışda bahalıdır, amma əslində iki dəfə sərfəlidir.
Üçüncü mənaya xüsusi diqqət et. Əgər səviyyəni artırmaq üçün 9 ay lazımdırsa, ayda 50 manat verib 9 ay getmək 450 manat edir. Eyni səviyyəyə ayda 80 manatla 5 ayda çatırsansa, ümumi xərc 400 manatdır və 4 ay vaxt qazanırsan. Nəticə sürəti qiyməti dəyişdirir. Buna görə ucuz kurs axtaranda sual belə qoyulmalıdır: mənim hədəfimə ən az pulla və ən qısa yolla hansı kurs aparır?
Bu fərqi başa düşəndən sonra axtarışı sistemli aparmaq asanlaşır. Aşağıdakı yeddi məsləhət məhz bu məntiqlə qurulub: onların hamısı ya bir dərsin real qiymətini düşürür, ya itirilən dərsləri azaldır, ya nəticə sürətini artırır.
Məsləhət 1: Aylıq yox, saatlıq qiyməti hesabla
Kurs elanlarında ən çox görünən rəqəm aylıq ödənişdir, çünki o kiçik görünür. Amma aylıq rəqəm tək başına heç nə demir. Əsas ölçü bir dərs saatının qiymətidir. Bunun üçün aylıq məbləği ayda keçirilən real dərs sayına və hər dərsin müddətinə böl. Dərs 45 dəqiqədirsə, saat qiymətini tapmaq üçün nəticəni 0,75-ə böl. Çox kursda "dərs" 90 dəqiqə yox, 60 dəqiqə, bəzən 45 dəqiqə olur, və bu fərq qiymətə birbaşa təsir edir.
İkinci hesab qrupun ölçüsüdür. Oxşar saatlıq qiymətlə on beş nəfərlik qrupda hər tələbəyə düşən müəllim vaxtı dörd nəfərlik qrupa nisbətən dörd dəfə azdır. Əgər dərs 60 dəqiqədirsə və qrupda 15 nəfər varsa, sən danışmaq üçün bütün dərs boyu cəmi dörd dəqiqə alırsan. Dörd nəfərlik qrupda bu 15 dəqiqədir. Yəni ucuz qrup səni danışdırmırsa, danışıq bacarığı üçün ödədiyin pul demək olar ki, heç nəyə çevrilmir.
Üçüncü hesab buraxılan dərslərdir. Kurs "ayda 8 dərs" deyir, amma bayram, müəllim xəstəliyi və ya texniki problem səbəbindən 6 dərs keçirilirsə, sən 8 dərsin pulunu verib 6 dərs alırsan. Müqavilədə və ya yazılı razılaşmada itirilmiş dərsin bərpa edilib-edilmədiyini mütləq soruş. Yaxşı kurs bu suala qısa və aydın cavab verir.
Məsləhət 2: Fərdi əvəzinə mini qrup seç
Fərdi dərs ən effektiv format sayılır, amma ən bahalısıdır. Məhdud büdcə ilə ən güclü kompromis mini qrupdur: 3-5 nəfər, oxşar səviyyə, ortaq hədəf. Bu formatda müəllim hələ də hər tələbəni eşidir və düzəldir, amma ödəniş müəllimin vaxtı arasında bölüşdürülür. Nəticədə hər kəs fərdi dərsdən xeyli az ödəyir, danışıq təcrübəsini isə böyük qrupdan qat-qat çox alır.
Mini qrupun işləməsi üçün iki şərt var. Birincisi, qrup üzvlərinin səviyyəsi yaxın olmalıdır, əks halda ya zəif tələbə geri qalır, ya güclü tələbə darıxır. İkincisi, qrup sabit olmalıdır. Hər ay tərkibi dəyişən qrupda proqram təkrarlanır və irəliləmək çətinləşir. İki formatın fərqini daha dərin müqayisə etmək istəyirsənsə, qrup və fərdi ingilis dili dərsi yazısına baxa bilərsən.
Bir də praktik üsul var: dostla və ya iş yoldaşı ilə birgə yazılmaq. İki-üç nəfər bir müəllimlə razılaşanda hər kəsin payına düşən məbləğ azalır, motivasiya isə artır, çünki bir-birinizi dərsə gətirirsiniz. Bu, fərdi dərsin keyfiyyətinə ən yaxın ucuz yoldur.
Məsləhət 3: Sınaq dərsini mütləq istifadə et
Ucuz kursda ən böyük risk yanlış seçimdir: ödənişi edirsən, ikinci dərsdə başa düşürsən ki, müəllim və ya qrup sənə uyğun deyil. Bu halda xərc təkcə pul yox, itirilmiş aylardır. Sınaq dərsi bu riski demək olar sıfıra endirir. Pulsuz və ya çox ucuz sınaq dərsi verən kurs öz keyfiyyətinə inanır, çünki sınaq nəticədə seçimi tələbəyə verir.
Sınaq dərsində nələrə baxmaq lazımdır? Birincisi, müəllimin səni nə qədər danışdırdığına. Dərsin böyük hissəsini müəllim danışırsa, bu pis əlamətdir. İkincisi, səhvlərini necə düzəltdiyinə: dərhal, nəzakətlə və izahla, yoxsa heç düzəltmədən. Üçüncüsü, səviyyənin düzgün təyin olunmasına. Yaxşı müəllim səni dinləyib, bir-iki sual verib səviyyəni müəyyənləşdirir, sadəcə kitabdan başlamır.
Əgər kurs sınaq dərsindən imtina edirsə və ya "yalnız ödənişdən sonra" deyirsə, bu şübhə doğurmalıdır. Bunu pis niyyət kimi qəbul etmək lazım deyil, amma qərarı təxirə salmaq və başqa variantı sınamaq daha ağıllıdır. İstənilən halda sənin vaxtın və pulun var, seçim hüququn da var.
Məsləhət 4: Qiymətə daxil olmayan xərcləri soruş
Ucuz qiymət çox vaxt hissə-hissə bahalaşır. Elanda görünən rəqəm yalnız dərsin özü üçündür, əlavə xərclər isə sonradan çıxır. Üç ən çox rast gəlinən gizli xərc dərslik və iş dəftəri, səviyyə testi və qeydiyyat haqqı, mərhələ sonunda sertifikatdır. Bunların hər biri ayrıca məbləğ ola bilər və ümumi ödənişi 20-30 faiz artıra bilər.
Bu xərclərdən qaçmaq üçün qeydiyyatdan əvvəl bir sual ver: bu qiymətə nələr daxildir və nələr daxil deyil? Cavabı yazılı al və ya ən azı mesajla təsdiqlə. Dərslik məsələsində də seçim var: bəzi müəllimlər pulsuz və ya ucuz materialla işləyir, bəziləri isə yalnız öz nəşri ilə. Birinci halda xərc aşağı düşür. Başqa suallar siyahısı üçün ingilis dili kursu seçərkən meyarlar yazısındakı yoxlama siyahısından istifadə et.
Sertifikat məsələsində də diqqətli ol. Əgər sənə sertifikat yalnız şəxsi inkişaf üçün lazımdırsa, ödəniş tələb edən sertifikat səni maraqlandırmaya bilər. Əgər iş və ya təhsil üçün lazımdırsa, sertifikatın kim tərəfindən verildiyini və tanınıb-tanınmadığını yoxla. Beynəlxalq tanınan nəticə üçün adətən IELTS və ya TOEFL kimi rəsmi imtahan lazım olur, kurs sertifikatı bunu əvəz etmir.
Məsləhət 5: Uzunmüddətli ödənişə tələsmə
Bir çox kurs 6 aylıq və ya illik ödənişdə böyük endirim təklif edir. Bu cəlbedici görünür, amma ucuz kurs axtaranlar üçün riskli ola bilər. Çünki əvvəldən bütün məbləği ödədikdə, kurs sənə uyğun gəlməyibsə, geri çıxış çətin olur. Pul artıq verilib, müəllimi və ya qrupu dəyişmək isə çox vaxt mümkün olmur. Endirimdən qazandığın məbləğ seçimin səhv olduğu halda itirdiyin məbləğdən qat-qat az olur.
Ən təhlükəsiz yanaşma bu cür qurulur: ilk ayı aylıq ödənişlə başla, bu müddətdə kursu real dəyərləndir, sonra əgər razısansa, uzunmüddətli paketə keç və endirimdən istifadə et. İlk ay sənə üç şeyi göstərəcək: dərslərin real keçirilib-keçirilmədiyini, müəllimin ardıcıl olub-olmadığını, öz irəliləyişini hiss edib-etmədiyini. Bu məlumatla qərar vermək təxminlə qərar verməkdən yaxşıdır.
Kurs təzyiq göstərirsə, "bu gün ödəsən endirim var, sabah olmayacaq" kimi cümlələr işlədirsə, bu əlamətdir. Yaxşı kurs qərarı düşünməyə vaxt verir, çünki keyfiyyətinə inanır. Təcili endirim adətən qərar qəbul etmə mexanizmini sürətləndirmək üçün düşünülmüş satış texnikasıdır, sənin maraqlarına xidmət etmir.
Məsləhət 6: Format və vaxt seçimində çevik ol
Qiymət yalnız kursun özündən yox, formatdan da asılıdır. Mərkəzi ünvanda, bahalı binada və ya sıx saatda keçən dərslər çox vaxt daha bahalı olur, çünki qiymətin içində icarə və reklam xərci var. Evdən qoşulan dərslərdə bu xərc yoxdur və qənaət tələbəyə ötürülə bilər. Üstəlik, yol vaxtı və yol pulu da qalır. Əgər həftədə üç dəfə şəhərin bir başından digərinə gedirsənsə, ayda yol xərci ayrıca məbləğ edir. Bu seçimləri geniş müqayisə etmək üçün intensiv ingilis dili kursu yazısında tempin qiymətə təsirini də açmışıq.
Vaxt seçimi də ödənişə təsir edir. Axşam saatları və həftəsonu ən tələb olunan vaxtlardır, gündüz saatları isə bəzən daha ucuz olur. Əgər cədvəlin çevikdirsə, gündüz qrupu və ya az tələb olunan saat soruşmaq sənə qənaət verə bilər. Eyni şey mövsümə də aiddir: yay və qış tətilində bəzi mərkəzlər endirim edir, çünki tələb azdır. Əgər tələsmirsənsə, bu pəncərəni gözləmək büdcəni qoruyur.
Bir də intensivlik məsələsi var: həftədə üç dərs həftədə iki dərsdən bahalıdır, amma hədəfə daha tez çatırsansa, ümumi xərc azala bilər. Ucuz kurs seçəndə dərs sayını azaltmaq cazibəlidir, amma çox seyrək dərs bilikləri unutdurur və irəliləyiş çox yavaşlayır. Optimal nöqtə adətən həftədə iki dərs və aralarda evdə məşğələdir.
Məsləhət 7: Ödənişli dərsi pulsuz resursla birləşdir
Ən güclü qənaət üsulu pulu yalnız ən çox dəyər verən yerə xərcləməkdir. Müəllimin vaxtı danışıq, yazı düzəlişi və yeni mövzunun izahı üçündür. Lüğət təkrarı, dinləmə və oxu isə pulsuz resurslarla da yaxşı gedir. Ona görə həftədə dörd dərs almaq əvəzinə iki dərs alıb qalan vaxtı evdə pulsuz materialla keçirmək ümumi xərci təxminən yarıya endirir, nəticəni isə çox azaldır.
Bu hibrid modelin praktik forması belədir: dərsdə yeni mövzu öyrənirsən və danışırsan, evdə isə həmin mövzu üzrə qısa təkrar edirsən. Pulsuz resursların güclü və zəif tərəflərini ayrıca təhlil etmişik, ödənişli ingilis dili kursları ilə pulsuz yolun müqayisəsini oxuyub öz payını hesablaya bilərsən.
Ev üçün konkret metodlar isə evdə ingilis dili öyrənmək yazısında var.
Bu yanaşmanın üstünlüyü həm də motivasiyadır. Dərs sənə plan və geri bildiriş verir, pulsuz resurs isə gündəlik rutin qurur. Hər ikisi bir-birini tamamlayır. Nəticədə həftədə cəmi iki ödənişli dərslə də davamlı irəliləyiş əldə etmək mümkündür.
Şübhəli ucuzluğu necə tanımaq olar
Ucuz hər zaman yaxşı deyil, və bunu tanımaq pul itirməmək üçün vacibdir. Qiyməti bazarın orta səviyyəsindən kəskin aşağı olan kurs iki halda mümkündür: ya kiçik xərcləri var və bunu qiymətə yansıdır, ya bir yerdən qənaət edir. Qənaət edilən yer çox vaxt müəllimin təcrübəsi, qrupun ölçüsü və ya dərsin real müddəti olur. Bu üçündən hər biri sənin nəticənə birbaşa təsir edir.
Aşağıdakı üç kartda sağlam ucuzluq əlamətləri, şübhəli ucuzluq əlamətləri və qərardan əvvəl soruşulacaq suallar verilib. Onları ekran görüntüsü kimi saxla və kurs seçərkən yoxla. Əgər kurs şübhəli əlamətlərdən ikisindən çoxuna uyğundursa, ucuz görünsə də, ondan uzaq dur. Sağlam əlamətlərin çoxu varsa və qiymət də aşağıdırsa, deməli kurs ya yaxşı idarə olunur, ya yeni tələbə toplamaq üçün sərfəli təklif verir.
Bu kartlardan sonra qərar vermək daha asan olur. Əgər qiymətin səbəbini kurs özü izah edə bilirsə, məsələn kiçik ofis, evdən keçirilən dərs və ya yeni açılmış qrup, bu normaldır. Əgər izah edə bilmirsə və ya suallardan yayınırsa, qiymətin arxasında nələrinsə gizləndiyini düşünmək olar. Güvənli yol aydın cavab alana qədər ödəniş etməməkdir.
Müəllim seçərək də xərci azalda bilərsən
Kurs yeganə yol deyil. Repetitor seçimi də ucuz ola bilər, çünki repetitor ofis, reklam və inzibati xərc daşımır. Təcrübəli müəllimlərin qiyməti yüksək, yeni başlayanların qiyməti isə aşağı olur. Əgər səviyyən başlanğıcdırsa və hədəfin ümumi ünsiyyətdirsə, təcrübəsi orta, amma səbirli və ardıcıl müəllim sənə tamamilə yetərdir. İmtahan hədəfi varsa, bahalı və təcrübəli müəllimə pul vermək daha doğrudur.
Müəllim seçəndə qiymətlə yanaşı üç şeyə bax: profilindəki rəylər, sınaq dərsi imkanı və dərs metodu. Platformada müəllimlərin təcrübəsinə və qiymətinə yan-yana baxmaq asandır. İstəyirsənsə, ingilis dili repetitorları tap səhifəsində müxtəlif qiymət aralığında müəllimləri müqayisə edib sınaq dərsi üçün əlaqə saxlaya bilərsən. Kurs yoxsa repetitor suallı üzrə daha ətraflı müqayisə üçün repetitor yoxsa kurs yazısını da oxu.
Bir də qrup tapmaq variantı var. Əgər sənin kimi büdcəsi məhdud olan iki-üç tanışın varsa, birlikdə bir müəllimə müraciət et. Müəllimlər kiçik qrupa adətən fərdi qiymətdən çox aşağı qiymət təklif edir, və hər kəs öz payı qədər ödəyir. Bu üsul həm büdcəni qoruyur, həm də dərsə davamlılığı artırır, çünki hər kəs digərlərinə görə məsuliyyət daşıyır.
Bütün bunları addım-addım plana çevir
Yeddi məsləhəti bir plana yığmaq asandır. Aşağıdakı dörd addım seçimi təxminlə yox, ölçülə bilən şəkildə aparmağa kömək edir. Hər addım bir əvvəlkinin üstünə qurulub və hər birində aydın nəticə var.
Bu plan işləyəndə sən ucuz kurs seçmirsən, ağıllı kurs seçirsən. Bəzən nəticədə ən ucuz variant qalib gəlir, bəzən isə bir az bahalısı. Fərq yoxdur: hər halda qərarı rəqəmlər və təcrübə əsasında vermisən.
Büdcə məhdud olanda ən çox edilən səhvlər
Büdcə sıxıntısı olanda insanlar çox vaxt eyni səhvləri təkrarlayır. Birinci səhv, ən ucuz variantı götürüb nəticə gözləməkdir. Qiymət aşağıdırsa, bu bir yerdən qənaət olunub deməkdir. Qənaət olunan yeri aydınlaşdırmadan qərar vermək riskli olur. İkinci səhv, kursa getməyib tətbiqlə kifayətlənməkdir. Tətbiq lüğət üçün faydalıdır, amma danışıq və yazı üçün düzəliş vermir və uzun müddət sonra insan səviyyədə ilişib qalır.
Üçüncü səhv, dərsləri buraxmaqdır. Ucuz kursda da dərs ödənişlidir, buraxılan dərs isə pulun itməsi deməkdir. Ona görə kurs seçəndə sənin cədvəlinə uyğun saat seçmək qiymətdən az əhəmiyyətli deyil. Dördüncü səhv, tez nəticə gözləməkdir. Dil öyrənmək aylar tələb edir və yalnız ucuz kursun sürətli nəticə verməsini gözləmək məyusluğa aparır. Real gözləntilər olanda kursa davam etmək asandır.
Beşinci səhv, ödənişi dayandırdıqdan sonra tamamilə dayanmaqdır. Əgər büdcə problemi səbəbindən kursu müvəqqəti dayandırırsansa, evdə pulsuz məşğələni davam etdir. Dil bir neçə ay təmasdan çıxanda tez unudulur. Kiçik gündəlik rutin təməli qoruyur, və maddi imkan yaxşılaşanda yenidən başlamaq çox asan olur.