Onlayn ingilis dili kursuna qoşulmaq istəyən insanların çoxu qərarı çoxdan verir, amma bir türlü başlaya bilmir. Səbəb adətən dil səviyyəsi yox, naməlumluqdur: hansı proqramdan istifadə olunur, ilk dərsdə nə baş verir, ödənişi necə etmək lazımdır, kamera açmaq məcburidirmi, səviyyəm aşağı olsa, utanmayacağammı? Bu suallar cavabsız qaldıqca qeydiyyat bir həftə, bir ay, bəzən bir il təxirə düşür.
Bu yazıda onlayn kursa yazılmaq prosesini başdan sona, real ardıcıllıqla izah edirik: nə hazırlamaq lazımdır, ilk əlaqədə nə demək lazımdır, sınaq dərsində nəyə baxmaq lazımdır, ilk dərs necə keçir və ilk ayda nələrə fikir vermək lazımdır. Kurs formatının özünü seçməkdə tərəddüd edirsənsə, əvvəlcə onlayn yoxsa oflayn ingilis dili kursu yazısına bax, burada isə artıq onlayn variantı seçdiyini qəbul edirik.
Onlayn kursa qoşulmazdan əvvəl nələr dəyişir
Ənənəvi kursa yazılanda ünvan tapmaq, yol vaxtını hesablamaq, qeydiyyat masasında növbə gözləmək lazım olurdu. Onlayn kursda bu addımlar yoxdur, amma onların yerinə başqa kiçik məsələlər gəlir: bağlantı, avadanlıq, ödəniş və dərs vaxtına vaxtında qoşulmaq. Bu məsələlərin heç biri çətin deyil, amma əvvəlcədən düşünülməyəndə ilk dərsin ilk on dəqiqəsini yeyir.
Ən böyük psixoloji fərq, dərsə hazırlaşma hissidir. Evdə, ev paltarında dərs keçmək bəzi insanlarda dərsi ciddi qəbul etməmək hissi yaradır. Təcrübəli şagirdlər buna qarşı sadə qayda tətbiq edir: dərs vaxtı masa arxasında oturmaq, telefonu bildirişsiz rejimə keçirmək və dərs üçün ayrıca dəftər açmaq. Bu üç hərəkət beyinə "indi dərs vaxtıdır" siqnalı verir.
İkinci fərq, seçim genişliyidir. Onlayn formatda coğrafi məhdudiyyət yoxdur, yəni Bakıda yaşayan şagird Gəncə, İstanbul və ya London vaxtı ilə işləyən müəllimlə də dərs keçə bilər. Bu üstünlükdür, amma seçimi çətinləşdirir. Buna görə də aşağıdakı addımlar məhz seçimi sadələşdirmək və ilk dərsə qədər olan yolu qısaltmaq üçün qurulub.
Addım 1: Məqsəd və səviyyəni müəyyən et
Qeydiyyatdan əvvəl iki sualın cavabı lazımdır: niyə öyrənirsən və hansı nöqtədəsən. Məqsəd "ingilis dilini yaxşı bilmək" kimi ümumi olmamalıdır. Konkret yaz: "üç ay sonra iş müsahibəsində rahat danışmaq", "IELTS-də 6.5 almaq" və ya "uşağımın məktəb proqramına dəstək olmaq". Konkret məqsəd həm müəllim seçimini, həm dərs tezliyini, həm də büdcəni müəyyən edir.
Səviyyəni özün təxmini qiymətləndirə bilərsən. Əgər sadə sualları anlayıb cavab verə bilmirsənsə, A1-A2 sayıla bilər. Gündəlik mövzularda danışa, amma mürəkkəb fikri çatdıra bilmirsənsə, B1 ətrafındasan. Əsas səviyyə sistemi barədə cefr səviyyələri yazısında hər pilləni nümunələrlə izah etmişik. Dəqiq nəticə lazım deyil, çünki kursun özü səviyyə yoxlaması keçirir. Sadəcə "mən harada olduğumu təxminən bilirəm" demək üçün hazır ol.
Tamamilə sıfırdan başlayırsansa, bunu açıq de və utanma. Başlanğıc səviyyə üçün ayrıca proqramlar var və başlayanlar üçün ingilis dili kursu yazısında onların necə qurulduğunu göstərmişik. Başlanğıc səviyyədə olmaq normaldır, müəllimlər bunu hər gün görür və ilk dərsi məhz bu səviyyəyə uyğun hazırlayırlar.
Addım 2: Avadanlığı və internet bağlantısını hazırla
Onlayn dərs üçün baha texnika lazım deyil. Minimum tələblər bunlardır: işləyən kamera, aydın mikrofon, qulaqlıq (mikrofonlu olması məsləhətdir) və dayanıqlı internet. İnternet sürəti üçün 5 Mbit/s kifayət edir, amma sürətdən çox sabitlik vacibdir. Bağlantı hər beş dəqiqədən bir qopursa, ən sürətli tarif də kömək etmir.
Cihaz seçimində aşağıdakı kartlar fərqləri göstərir. Əgər seçimin varsa, noutbuk və ya kompüter ən rahat variantdır. Telefon isə ehtiyat kimi saxlanmalıdır, yəni əsas cihaz çökəndə dərsi itirməmək üçün.
Kartlardan görünür ki, cihaz seçimi ciddi qərar deyil, amma yazı tapşırıqları olan proqramda telefon çətinlik yaradır. Dərsdən əvvəl bir qayda da var: cihazı şarj et, qulaqlığı qoş, kameranı sına, sonra dərs proqramını (adətən Zoom və ya Google Meet) bir gün əvvəl aç və yenilə. Yeniləmə sorğusu dərs başlamazdan beş dəqiqə əvvəl çıxanda hamı gərginləşir.
Mühit də avadanlıq qədər vacibdir. Sakit otaq, arxanda sadə fon və üzə düşən işıq kifayətdir. Pəncərə arxada qalmasın, çünki kamera siluet göstərəcək. Qulaqlıq istifadə etmək həm səs keyfiyyətini yaxşılaşdırır, həm də ev səslərini azaldır. Ailə üzvlərinə dərs saatını əvvəlcədən bildirmək kiçik, amma çox işə yarayan addımdır.
Addım 3: Müəllim və ya kursu seç, sınaq dərsi keç
Seçim mərhələsi ən çox tərəddüd yaradan hissədir. Birbaşa qaydalar kömək edir. Birinci qayda, yalnız qiymətə baxma. Çox ucuz təklif çox vaxt böyük qrup, qeydə alınmayan dərs və ya təcrübəsiz müəllim deməkdir. Qiymətlərin nəyə görə fərqləndiyini ingilis dili kursları qiymətləri yazısında ətraflı yazmışıq, orada hansı rəqəmin normal, hansının şübhəli olduğunu görə bilərsən.
İkinci qayda, məlumatın açıqlığıdır. Müəllimin təcrübəsi, sertifikatları, dərs formatı, qrup ölçüsü və ləğv şərtləri yazılı şəkildə göstərilməlidir. Bunlardan biri gizlədilirsə, bu özlüyündə siqnaldır. Müəllimlərin profillərini birbaşa müqayisə etmək üçün ingilis dili repetitorları tap səhifəsindən istifadə edə bilərsən, orada təcrübə, qiymət və rəylər bir yerdə görünür.
Üçüncü qayda, sınaq dərsidir. Sınaq dərsində üç şeyə fikir ver: müəllim səni dinləyirmi, yoxsa yalnız danışırmı, izahı başa düşürsənmi və dərsdən sonra "mən nə öyrəndim" sualına cavab verə bilirsənmi. Bunların üçü də müsbətdirsə, yaxşı müəllim tapmısan. Seçim meyarlarının daha geniş siyahısı üçün ingilis dili kursu seçərkən meyarlar yazısına bax.
Sınaq dərsinə bir neçə hazır sual apar: dərslər yazılırmı, ev tapşırığı verilirmi, dərs ləğv olunsa pul geri qaytarılırmı, müəllim dərsdən sonra rəy verirmi, paket bitəndən sonra davam məcburidirmi? Bu suallara qısa və aydın cavab alırsansa, tərəf peşəkardır. Cavab yayınırsa, başqa variantlara bax.
Addım 4: Qrup və ya fərdi format seç, vaxtı bağla
Format seçimi büdcəyə və məqsədə bağlıdır. Fərdi dərs daha tez nəticə verir, çünki bütün vaxt sənə ayrılır. Qrup dərsi isə daha əlverişlidir və canlı mühit yaradır. İki formatı müqayisə edən ayrıca yazı var: qrup yoxsa fərdi ingilis dili dərsi. Qısa qayda belədir: sıfırdan başlayırsansa və ya vaxtın azdırsa, fərdi seçim; müntəzəm və büdcə dostu bir temp istəyirsənsə, 3-5 nəfərlik qrup.
Vaxtı seçərkən ən çox edilən səhv, "boş vaxtım olanda" yanaşmasıdır. Boş vaxt heç vaxt olmur, buna görə dərs saatını sabit qeyd etmək lazımdır, məsələn bazar ertəsi və cümə axşamı saat 19:00. Sabit cədvəl dərsi vərdişə çevirir. Cədvəl hər həftə dəyişirsə, tez-tez ləğv və təxirə salma baş verir və irəliləyiş yavaşlayır.
İşləyirsənsə, dərs saatını iş qrafikinə görə yox, enerjinə görə seç. Gün boyu yorulmuş halda axşam 21:30-da keçirilən dərs çox vaxt səmərəsiz olur. Mümkünsə səhər erkən və ya axşam daha tez saat seç. Həftədə iki dərs əksər insan üçün optimal başlanğıcdır. Daha çox dərs istəyirsənsə, əvvəlcə ilk ayı sına, sonra artır.
Addım 5: Ödəniş və qaydalar
Ödənişdən əvvəl yoxlamalı olduğun şeylər bunlardır. Birincisi, ödəniş kanalı rəsmi və izlənə biləndir: bank kartı, rəsmi hesab və ya sənədləşdirilmiş ödəniş sistemi. Naməlum şəxsin şəxsi kartına köçürmə riskli ola bilər. İkincisi, nə üçün ödədiyin aydın yazılıb: neçə dərs, hansı müddət, hansı şərtlərlə. Üçüncüsü, ləğv və geri qaytarma şərtləri əvvəlcədən məlumdur.
Çoxsaylı dərs paketi almazdan əvvəl bir və ya iki dərslik kiçik paketlə başlamaq ağıllı qərardır. Bu, həm səni, həm müəllimi yoxlamağa imkan verir. Paket uzadılanda isə güzəşt almaq çox vaxt mümkün olur. Əlavə olaraq, ödəniş qəbzini və ya təsdiq mesajını saxla, çünki sonradan sual yaranarsa, əsas sübut odur.
Qaydalara baxanda iki məqama xüsusi diqqət ver: dərsi nə vaxta qədər pulsuz ləğv etmək olar və müəllim dərsi ləğv edərsə nə baş verir. Aydın qayda hər iki tərəfi qoruyur. Qayda yoxdursa, narazılıq yarananda heç kim haqlı çıxmır və münasibət pozulur. Məsələni əvvəlcədən yazılı razılaşdırmaq dəyər.
İlk dərsdə nə baş verir
İlk dərs çox insanı narahat edir, amma adətən çox sadə keçir. Adətən ilk 5-10 dəqiqə tanışlıq olur: müəllim özünü təqdim edir, sən də qısa danışırsan, niyə öyrənmək istədiyini deyirsən. Sonra səviyyə yoxlaması gəlir: bir neçə sual, qısa oxu parçası və ya dinləmə tapşırığı. Bu yoxlama test deyil, müəllim üçün başlanğıc nöqtəni göstərən vasitədir, buna görə həyəcanlanmağa ehtiyac yoxdur.
Üçüncü hissədə plan müzakirə olunur: hansı mövzulardan başlanacaq, həftədə neçə dərs olacaq, ev tapşırığı nə qədər olacaq. Yaxşı müəllim bu mərhələdə sənin fikrini də soruşur. Sonda isə ilk kiçik tapşırıq verilir, məsələn "özün haqqında beş cümlə yaz" və ya "gündəlik rejimini ingiliscə danış". Bu tapşırıq növbəti dərsin əsası olur.
Ən çox soruşulan suallardan biri, kameranın açıq olub-olmamasıdır. Danışıq dərsləri üçün kamera tövsiyə olunur, çünki müəllim mimika və dodaq hərəkətindən tələffüzü daha yaxşı düzəldir. Amma həddindən artıq rahatsızlıq hiss edirsənsə, ilk dərsdə bunu müəllimə de. Çox müəllim razılaşır və kameranı sonra tədricən açmağı təklif edir.
Dərsin sonunda müəllim qısa nəticə verməlidir: nə yaxşı keçdi, nə üzərində işləmək lazımdır, növbəti dərsə nə hazırlamaq lazımdır. Əgər müəllim bunu etmirsə, özün soruş: "Bu dərsdən sonra nəyi təkrarlamalıyam?" Cavab konkretdirsə, dərs işə yarayıb. Əgər dərs qeydə alınırsa, onu mütləq bir dəfə də dinlə, çünki ilk dərsdə eşitmədiyin çox şey ikinci dinləmədə aydın olur.
Onlayn dərsdə ən çox rast gəlinən çətinliklər və həlləri
Birinci çətinlik, texniki problemdir: səs gəlmir, şəkil donur, proqram açılmır. Həll sadədir. Dərsə 5-10 dəqiqə əvvəl qoşul, ehtiyat cihaz hazır saxla və müəllimin əlaqə üsulunu bil. Əksər hallarda problem bir yenidən başlatma ilə həll olunur. Daha ciddi hallarda müəllimlə razılaşıb dərs vaxtını dəyişmək mümkün olmalıdır.
İkinci çətinlik, diqqət dağılmasıdır. Evdə telefon, ailə, kompüter bildirişi hər şey diqqəti tutur. Telefonu başqa otaqda saxla, kompüterdə yalnız dərs pəncərəsini aç və bildirişləri söndür. Üçüncü çətinlik, utancaqlıqdır. Ekran arxasında insan həm daha rahat, həm də daha uzaq hiss edir. Həll, kiçik danışıq addımlarıdır: ilk dərslərdə sadə cümlələrlə başla və müəllimdən səbirli olmasını istə.
Dördüncü çətinlik, motivasiyanın düşməsidir. İlk iki həftə həvəs yüksək olur, üçüncü həftədən sonra azalır. Bunun qarşısını almaq üçün kiçik, ölçülə bilən məqsədlər qoy: "bu ay 30 yeni söz", "üç dəqiqə fasiləsiz danış". Müntəzəm rutin qurmağın yolları üçün gündəlik ingilis dili öyrənmə rutini yazısı kömək edə bilər. Beşinci çətinlik, tapşırığı edə bilməməkdir. Vaxt çatmayanda dərs yığılır və geri qalma hissi yaranır. Burada həll, tapşırığı kiçik hissələrə bölmək və həftədə 15-20 dəqiqə gündəlik vaxt ayırmaqdır.
Dərsdən sonra: ilk ayda nəyi izləmək lazımdır
İlk ay qərar ayıdır, çünki bu müddətdə kursun sənə uyğun olub-olmadığı bəlli olur. Hər dərsdən sonra özünə iki sual ver: bu dərsdə yeni nə öyrəndim və növbəti dərsə hazırlığım nədir? Bu iki cümləni telefon qeydlərində saxla. Bir ay sonra qeydlərə baxanda real irəliləyiş görünəcək.
İkinci həftədə müəllimlə qısa danışıq apar: tempi necə qiymətləndirirsən, çox sürətli və ya yavaşdırmı, ev tapşırığı həcmi uyğundurmu? Yaxşı müəllim bu rəyi qəbul edib dərsi tənzimləyir. Dördüncü həftədə isə ilk nəticəni ölç: eyni mövzuda ilk dərsdəki cavabla indiki cavabı müqayisə et. Fasilələr azalıbsa, sözlər artıbsa və cümlələr uzanıbsa, plan işləyir.
Əgər bir aydan sonra irəliləyiş hiss etmirsənsə, dərhal kursdan çıxmaq lazım deyil, amma təhlil lazımdır. Problem formatdadırmı (qrup çox böyükdür), müəllimdədirmi (səni dinləmir), yoxsa sənin rejimindədir (dərsdən sonra heç məşq etmirsən)? Hər birinin həlli fərqlidir. Neçə ayda nəticə gözləməyin real olduğunu isə ayrıca mövzu kimi izah edəcəyik. Əsas qayda, nəticəni ən azı 8-12 həftə müntəzəm dərsdən sonra qiymətləndirməkdir.
Uşağı onlayn ingilis dili kursuna yazdıranda nəyə fikir vermək lazımdır
Uşaqlar üçün onlayn dərs böyüklərdən fərqli işləyir. Diqqət müddəti qısadır, buna görə dərs 30-45 dəqiqədən uzun olmamalı və tapşırıqlar tez-tez dəyişməlidir. Uşağın yaşı kiçikdirsə, valideyn ilk dərslərdə yanında oturub texniki məsələlərə kömək etməlidir, amma dərs prosesinə qarışmamalıdır. Uşaq özünü sərbəst hiss etməlidir.
Yaşa uyğun oyun, mahnı və vizual material çox önəmlidir. Uşaq ekranda yalnız danışan başı görürsə, tez darıxır. İnteraktiv proqramlar, ekran paylaşımı və rəngli kartlar dərsi canlı edir. Valideyn üçün yoxlama siyahısı belədir: müəllim uşaqla işləmək təcrübəsinə maliksə, dərs strukturu varsa, qısa rəy verilirsə və uşağın təhlükəsizliyi üçün dərsə yalnız razılaşdırılmış şəxslər qoşulursa, seçim doğrudur.
Dərsdən əvvəlki son 24 saat
Qeydiyyat tamamlandıqdan sonra ilk dərsə qədər olan müddət çox vaxt boş keçir, halbuki bu vaxtı faydalı etmək olar. Əvvəlcə dərs linkini və vaxtı təqviminə yaz, telefonda iki xatırlatma qur: bir saat və on dəqiqə əvvəl. Sonra dəftər və qələm hazırla, çünki yeni sözləri və müəllimin düzəlişlərini əllə yazmaq yaddaşa daha yaxşı oturur. Müəllim əvvəlcədən material göndəribsə, onu bir dəfə gözdən keçir, amma hər şeyi öyrənməyə çalışma.
Özün haqqında üç-dörd cümləni əvvəlcədən ingiliscə düşün: adın, işin və ya təhsilin, niyə öyrənmək istədiyin və hobbin. İlk dərsdə bu suallar mütləq veriləcək və hazır cavab həyəcanı xeyli azaldır. Əzbər öyrənməyə ehtiyac yoxdur, sadəcə əsas sözləri yadında saxla. Dərs gecəsi gec yatmamaq da vacibdir, çünki yorğun beyin yeni dil materialını çətin qəbul edir.
Beş addımın xülasəsi
Aşağıdakı plan yuxarıdakı bölmələri qısa şəkildə birləşdirir. Onu çap edib və ya telefonda saxlayıb hər addımı keçdikcə qeyd edə bilərsən.
Bu beş addımı izləyən insanın ilk dərsdə təəccüblü sürprizlərlə qarşılaşma ehtimalı çox azdır. Ən vacib şey, yazılış prosesini bir həftədən artıq uzatmamaqdır. Çox gözləmək həvəsi söndürür, kiçik başlanğıc isə irəliləyişin başlanğıcıdır.