Başlayanlar üçün ingilis dili kursu seçmək elə də sadə deyil. Bütün kurslar "sıfırdan başlayanlar qəbul edilir" yazır, amma bunun arxasında çox fərqli reallıqlar dayanır. Bəzi kurslarda sıfırdan gələn tələbə ilk dərsdə bütün izahı ingiliscə eşidir və heç nə anlamır. Bəzilərində isə əlifbadan başlayıb altı ay ərzində yalnız on mövzu keçilir. İnsan nə edəcəyini bilmir, nəticədə ya pul itirir, ya "mənə ingilis dili düşmür" deyib tərk edir. Əslində problem tələbədə yox, düzgün seçilməyən kursdadır.
Bu yazıda sıfırdan başlayan insan üçün kursu necə seçəcəyini, hansı formatın daha uyğun olduğunu, müəllimdə nələrə baxmalı olduğunu və ilk üç ayda nəyi gözləməli olduğunu addım-addım göstəririk. Məqsəd sənə sadə və tətbiq oluna bilən bir plan verməkdir. Ümumi seçim meyarları üçün ingilis dili kursu seçərkən meyarlar yazısı da faydalıdır, burada isə xüsusilə yeni başlayanın ehtiyaclarına fokuslanırıq.
Başlayan üçün yaxşı kurs necə görünür
Sıfırdan başlayan tələbənin ən böyük ehtiyacı anlamaqdır. Əgər müəllim dərsin əvvəlindən sonuna qədər ingiliscə danışırsa və tələbə nə dediyini tuta bilmirsə, bu dərs sayılmır, sadəcə səs eşitməkdir. Yaxşı başlanğıc kursu əvvəlcə lazım olan yerdə ana dilindən istifadə edir, sonra tədricən ingiliscənin payını artırır. İlk iki-üç dərsdə sən cümlələrin çoxunu başa düşməlisən. Əks halda motivasiya tez itir.
İkinci əlamət tempdir. Başlayan üçün aylıq proqram çox sıx olmamalıdır. Bir dərsdə on yeni qayda və otuz yeni söz vermək yaddaşa sığmır. Normal temp bir dərsdə bir əsas mövzu və 8-12 yeni söz, qalan vaxt isə təkrar və danışıq məşqidir. Bu qədər yavaşlıq sənə yavaş görünə bilər, amma məhz belə təməl sonra sürətlə böyüyür.
Üçüncü əlamət, səhvə münasibətdir. Başlayanlar daha çox səhv edir və bu normaldır. Yaxşı müəllim səhvi cəzalandırmır, yalnız düzgün variantı göstərir və davam edir. Əgər ilk dərsdən sonra özünü pis və ya savadsız hiss edirsənsə, bu müəllim sənə uyğun deyil. İlk dərsdən sonra "mən bunu bacardım" hissi qalmalıdır.
Dördüncü əlamət, səviyyənin düzgün təyin edilməsidir. Sıfırdan başlamaq o demək deyil ki, əlifbadan başlamaq lazımdır. Hətta məktəbdə dərs keçmiş insanların çoxu bir qədər bilik saxlayır. Yaxşı kurs səni qısa testlə yoxlayır, A1 və ya A2 səviyyəsinə yönləndirir. Səviyyələrin nə demək olduğunu CEFR səviyyələri yazısında sadə dillə izah etmişik, bunu bilmək kurs seçərkən sənə kömək edəcək.
Format seçimi: qrup yoxsa fərdi dərs
Başlayan üçün format seçimi digər səviyyələrə nisbətən daha həssasdır. Qrup dərsində həmişə risk var ki, tələbələrin biri digərindən xeyli irəlidə olacaq. Sıfırdan gələn insan belə qrupda özünü geridə qalmış hiss edir və susur. Əgər qrup seçirsənsə, bunun yalnız başlayanlardan ibarət olduğundan və 3-5 nəfərdən çox olmadığından əmin ol. Böyük qrupda ilk aylarda danışmaq növbəsi çox az gəlir.
Fərdi dərs başlanğıcda çox üstünlük verir. Müəllim sənin tempinə uyğunlaşır, səhvlərini dərhal görür və proqramı sənin məqsədinə qurur. Bunun əvəzi qiymətdir. Hər iki formatın dərin müqayisəsi qrup yoxsa fərdi ingilis dili dərsi yazısındadır. Qısa qayda belədir: utancaqsan və ya vaxtın azdırsa, fərdi dərslə başla. Büdcə məhduddursa və yoldaş mühiti istəyirsənsə, kiçik başlayanlar qrupu yaxşı seçimdir.
Üçüncü variant qarışıq yoldur: ilk bir-iki ay fərdi dərs, sonra səviyyən oturanda qrupa keçid. Bu yanaşma həm başlanğıc qorxusunu aradan qaldırır, həm də xərci azaldır. Qrupa keçəndə artıq əsas cümlələri bildiyin üçün özünü rahat hiss edirsən.
Müəllimdə nəyə baxmaq lazımdır
Başlayanlar üçün müəllimin bilik səviyyəsi artıq ikinci dərəcəli məsələdir. Çox yaxşı ingilis dili bilən insan olmaq başqa şeydir, sıfırdan başlayana öyrətməyi bacarmaq başqa şeydir. İkincisi səbir, sadə izah və təkrar tələb edir. Əvvəlcə müəllimin başlayanlarla əvvəlki təcrübəsini soruş. Əgər o yalnız IELTS və ya biznes ingilis dili tədris edibsə, ilk aylarda sənə çətin ola bilər.
Sınaq dərsində üç şeyə diqqət et. Birincisi, müəllim səni başa düşürmü və sən onu anlayırsan mı. İkincisi, danışmağa nə qədər vaxt verilir. Üçüncüsü, dərsin sonunda sənə nə qədər konkret nəticə qalır, məsələn öyrəndiyin on söz və iki cümlə. Əgər bu üçü müsbətdirsə, müəllim sənə uyğundur. Müəllimlərin təcrübəsinə, qiymətinə və rəylərinə yan-yana baxmaq üçün ingilis dili repetitorları tap səhifəsindən istifadə edə bilərsən.
Müəllim seçimində kurs-repetitor sualı da mühümdür. Başlanğıcda fərdi yanaşma çox faydalıdır, amma kursun ardıcıl proqramı da dəyərlidir. İkisini nə vaxt seçməli olduğunu repetitor yoxsa kurs yazısında təhlil etmişik.
Proqramda nə olmalıdır: ilk 3 ayın məzmunu
Sıfırdan başlayan üçün ilk üç ayın proqramı bir neçə əsas bloka bölünür. Birinci blok, tələffüz və əlifbadır. Hərflərin adı və səsi fərqlidir, bu isə azərbaycanlı üçün ilk çətinlikdir. Burada əsas məqsəd mükəmməl tələffüz deyil, anlaşıla bilən səslərdir. Tələffüzə səbirlə yanaşmaq vacibdir, çünki sonradan səhv vərdişi düzəltmək çətindir. Bu mövzuda ətraflı məlumat üçün ingilis dili tələffüzünü necə düzəltmək yazısına baxa bilərsən.
İkinci blok, ən vacib gündəlik ifadələrdir: salamlaşma, özünü təqdim etmək, ailə, iş, saat, rəqəmlər və alış-veriş. Bunlar ilk 200-300 sözdür və gündəlik dilin xeyli hissəsini əhatə edir. Üçüncü blok, əsas qrammatikadır: to be feli, sadə indiki zaman, sual və inkar cümlələri. Dördüncü blok isə qısa dinləmə və danışıq məşqidir: iki-üç cümlə ilə söhbət etmək. Burada dil nəhayət canlı olur.
Əgər proqram sənə ilk gündən minlərlə söz və mürəkkəb qaydalar yükləyirsə, bu səni yormaq üçündür, öyrətmək üçün yox. Sıfırdan başlayan üçün düzgün proqram sadə, təkrarlı və danışığa yönəlmiş olmalıdır. Hansı sözlərlə başlamağın daha səmərəli olduğunu ən çox istifadə olunan 1000 ingilis sözü yazısında görə bilərsən. İlk 300 sözün oradan seçilməsi kifayətdir.
Ev tapşırığı da başlayan üçün qısa olmalıdır. Hər dərsdən sonra 15-20 dəqiqə kifayətdir: yeni sözləri təkrar etmək, iki-üç cümlə yazmaq və səsləri dinləmək. Bu həcm yaddaşda saxlanır, çünki tez-tez, amma az təkrar edilir.
Üç tipik başlayan: sənə hansı uyğundur
Sıfırdan başlayanlar eyni deyil. Aşağıda üç əsas profil və hər birinə uyğun format, hədəf və risk göstərilib. Özünü hansına yaxın hiss edirsənsə, ona baxıb kursunu seç. İki profilə uyğunsansa, daha yaxın olanı götür və müəllimlə digərini də müzakirə et.
Bu üç profilin ortaq cəhəti odur ki, hamısı sadə bir hədəflə başlamalıdır. "İngilis dilini öyrənmək" qeyri-müəyyən hədəfdir. "Üç aya özümü təqdim edə bilmək və otel rezervasiya etmək" isə ölçülə bilən hədəfdir. Konkret hədəf kursun seçimini də asanlaşdırır, çünki sən həm müəllimə, həm özünə nəyi öyrənmək istədiyini bilirsən.
Yaş və vaxt: gec başlamaq mümkündürmü
Çox insan sıfırdan başlamağı yaşına görə gec hesab edir. Əslində başlanğıc yaşı dil öyrənməni dayandırmır. Yaşlı tələbə tələffüzdə bir qədər çətinlik çəkə bilər, amma məntiqi qurmaq və lüğəti sistemləşdirmək bacarığı çox vaxt daha güclüdür. Hər yaş üçün düzgün yanaşma var. Yetkinlər üçün ətraflı məlumat yaşlı insanlar üçün ingilis dili yazısındadır.
Uşaqlar isə ayrı yanaşma tələb edir, bu barədə ingilis dili neçə yaşdan başlamaq yazısına baxa bilərsən. Başlanğıc yaşı nə olursa olsun, əsas qayda dəyişmir: kiçik, ardıcıl və səhvə dözümlü məşq.
Vaxt məsələsinə gəlincə, sıfırdan başlayan üçün həftədə iki dərs minimumdur. Həftədə bir dərs çox yavaşdır: növbəti dərsə qədər keçən altı gündə öyrəndiyin sözlərin yarısı unudulur. Həftədə üç dərs daha sürətli nəticə verir, amma cədvəl və büdcə imkan verirsə. Dərslərin arasında hər gün 15-20 dəqiqə təkrar isə hər şeyi dəyişir.
Rutin qurmaq başlanğıcda çətin olur. Sadə yol onu mövcud vərdişə bağlamaqdır: səhər qəhvə içəndə yeni sözlərə baxmaq, yola çıxanda dinləmə. Bunun üçün hazır plan gündəlik ingilis dili öyrənmə rutini yazısındadır.
Kursdan əlavə: evdə nə etmək olar
Heç bir kurs tək başına nəticə verməz. Dil yalnız dərs zamanı deyil, hər gün kiçik təmaslarla qurulur. Başlayan üçün ən təsirli ev məşğələləri bunlardır: dərsdə öyrənilən 8-12 sözü səsli təkrar etmək, sadə cümlələri yüksək səslə demək, qısa videoları altyazı ilə izləmək və öyrəndiyin ifadələri gündəlik həyatda işlətməyə çalışmaq. Evdə işləyəndə əsas qayda ardıcıllıqdır, uzunluq yox.
Pulsuz resurslardan istifadə etmək olar, amma onların rolu köməkçidir. Tətbiq və videolar sözləri möhkəmləndirir, amma sənin səhvini görüb düzəltmir. Pulsuz materialların harada işə yaradığını və harada çatışmadığını pulsuz resurslar vs ödənişli ingilis dili kursu yazısında göstərmişik. Düzgün birləşmə: müəllimlə dərs əsas rolu oynayır, pulsuz resurslar isə təkrar üçün istifadə olunur.
Əgər ümumiyyətlə dili necə öyrənəcəyin barədə fikrin yoxdursa, ingilis dili öyrənmək resursları toplusu sənə başlanğıc üçün yaxşı baza verəcək. Orada başlayan üçün də, irəliləyən üçün də materiallar var.
Qiymət və büdcə: başlayan üçün real hesablama
Başlayan çox vaxt ən ucuz kursu seçir, çünki hələ nə qədər ciddi olacağını bilmir. Bu təbii yanaşmadır, amma təhlükəsizdir yalnız bir şərtlə: ucuzluq danışıq vaxtının hesabına olmamalıdır. 15 nəfərlik qrupda ayda 40 manata dərs alıb ilk üç ayda bir dəfə danışmaq imkanı tapırsansa, əslində çox bahalı almısan. Bir dərsin nəticəsini hesablayanda qiyməti tələbənin danışa bildiyi dəqiqələrə bölmək daha dürüstdür.
Bakıda qiymətlərin nəyə görə fərqləndiyini, qrup və fərdi dərsin orta qiymətini ingilis dili kursları qiymətləri yazısında ətraflı yazmışıq. Başlanğıcda uzunmüddətli ödənişə keçməməyi də tövsiyə edirik: əvvəlcə bir aylıq paket götür, nəticəni yoxla və razısansa davam et. Yaxşı kurs bunu sənin üçün çətinləşdirmir.
İlk dərsə necə hazırlaşmaq olar
Sıfırdan başlayanların çoxu ilk dərsdən əvvəl həyəcanlanır. Bu normaldır, çünki insan bilmədiyi bir şeyin qarşısında özünü açıq hiss edir. Həyəcanı azaltmağın ən yaxşı yolu əvvəlcədən sadə hazırlıqdır. Birinci, öz məqsədini bir-iki cümlə ilə yaz. İkinci, ingilis dili ilə əvvəlki təmasını xatırla: məktəbdə nə keçdin, hansı sözləri bilirsən, filmlərdən və mahnılardan nə tanıyırsan. Bu məlumat müəllimə səni düzgün səviyyəyə yerləşdirməyə kömək edir. Üçüncü, əlinə dəftər və qələm götür, çünki əl ilə yazmaq yeni sözləri yaddaşa daha yaxşı yeridir.
Dərsdə sual vermək ayıb deyil. Əksinə, sual verən tələbə daha sürətli irəliləyir, çünki anlaşılmayan şey dərhal aydınlaşır. Başa düşmədiyin sözü "bu nə deməkdir" kimi sadə şəkildə soruş. Yaxşı müəllim bunu müsbət qarşılayır. Əgər sual verəndə müəllimin üz ifadəsi və ya cavabı səni pis hiss etdirirsə, bu mühit sənə uyğun deyil.
Dərsdən sonra on dəqiqə vaxt ayırıb nəyi öyrəndiyini yaz. Dərsin üç ən vacib sözünü və iki cümləsini seç, onları səsli təkrar et. Bu kiçik vərdiş yaddaşda saxlanma faizini dəfələrlə artırır. Növbəti dərsdən əvvəl isə yazdıqlarını bir dəfə də gözdən keçir. Beləliklə dərs arasındakı unutma boşluğu bağlanır və hər yeni dərs əvvəlkinin üzərində qurulur.
Kurs seçərkən diqqət ediləcək xəbərdarlıq əlamətləri
Bəzi əlamətlər kursun başlayanlar üçün zəif olduğunu əvvəlcədən göstərir. Birincisi, "üç aya səlis danışacaqsan" kimi vədlər. Heç bir ciddi kurs bunu zəmanət vermir, çünki nəticə həm də tələbənin səyindən asılıdır. İkincisi, səviyyə testi olmadan qrupa yazmaq. Bu halda səni təsadüfi qrupa qoyurlar və ya mövcud boş yerə yerləşdirirlər. Üçüncüsü, proqramın aydın olmaması. Əgər kurs sənə üç ayda hansı mövzuları keçəcəyini göstərə bilmirsə, dərslər sistemsiz gedəcək.
Dördüncüsü, çox böyük qrup. Sıfırdan başlayan üçün 10 nəfərdən çox olan qrupda danışmağa növbə çatmır. Beşincisi, sınaq dərsindən qaçmaq. Güvənən kurs sənə ilk dərsi və ya ən azı müəllimlə tanışlığı təklif edir. Altıncısı, ödənişi dərhal yüksək məbləğdə, uzun müddət üçün istəmək. Başlanğıcda aylıq və ya qısa paket daha təhlükəsizdir. Bu əlamətlərin bir neçəsi bir yerdə görünürsə, başqa variantlara baxmaq daha məntiqlidir.
Seçimi plana çevir: dörd addım
Aşağıdakı dörd addım səviyyənin təyinindən ilk ayın yoxlamasına qədər gedir. Hər addımın aydın nəticəsi var, bu da sənə təxminlə yox, ölçülə bilən şəkildə qərar verməyə kömək edir.
Bu planı izləyəndə başlayanlar üçün ən böyük risk, yəni ilk aylarda tərk etmək xeyli azalır. Çünki sən səviyyəni bilirsən, müəllimi sınamısan və ilk ayın nəticəsini ölçmüsən. Başlanğıcda hər şey çətin görünür, amma bu mərhələ ən qısa və ən sürətli irəliləyiş dövrüdür.
Başlayanların ən çox etdiyi səhvlər
Sıfırdan başlayanlar eyni səhvlərə düşür. Birinci səhv, ilk aylarda çox sürətli nəticə gözləməkdir. İki aydan sonra səlis danışmaq mümkün deyil, amma sadə cümlələrlə ünsiyyət reallıqdır. İkinci səhv, çox ucuz və böyük qrupa yazılıb danışmamaqdır. Üçüncü səhv, səviyyə testindən keçmədən "ən aşağı qrupa" düşməkdir, bu da bəzən darıxdırıcı olur, bəzən də çox çətin.
Dördüncü səhv, yalnız tətbiqlə öyrənib müəllimlə danışmamaqdır. Tətbiqlər söz və qrammatikaya kömək edir, amma danışığı yoxlamır. Beşinci səhv, tələffüzü sonraya saxlamaqdır. Başlanğıcda düzgün səs qoymaq sonradan düzəltməkdən çox asandır. Altıncı səhv, ilk çətinlikdə vaz keçməkdir. Dil öyrənmənin hər mərhələsində plato və yorğunluq olur, bu normaldır. Bunun səbəbləri və aradan qaldırılması dil öyrənmədə plato necə aşmaq yazısında izah edilib.