Advanced bağlayıcılar: despite, although, whereas
Keçdiyin dərslər: 0 / 46
Bu, kursun 42-ci dərsidir. Əvvəlki dərsdə participle clauses mövzusunu keçdik və gördük ki, bağlayıcı ilə participle birlikdə işlənə bilər: While waiting for the bus..., If stored correctly.... Dərsin sonunda iki cümlə vəd etmişdik: Although tired, Seymur kept taking photos (Yorğun olsa da, Seymur şəkil çəkməyə davam etdi) və Despite being tired, he kept working (Yorğunluğuna baxmayaraq işləməyə davam etdi). Bir də açıq sual qalmışdı: Despite it was raining niyə səhvdir və whereas iki şeyi necə qarşılaşdırır? Bu dərs məhz bu suallara cavabdır.
Mövzumuz ziddiyyət və qarşılaşdırma bildirən bağlayıcılardır. Sadə but sözünü A1 səviyyəsindən bilirsən: I like tea, but my brother likes coffee. C1 səviyyəsində isə eyni fikri on müxtəlif yolla demək lazımdır: although, even though, though, despite, in spite of, whereas, while, however, nevertheless, yet. Esse, rəsmi məktub və IELTS imtahanı bu sözlərin hər birini yerində işlətməyi gözləyir, imtahançılar isə ən çox elə burada səhv tapır.
Yaxşı xəbər: Azərbaycan dilində bu mənaların hamısı var və sən onları hər gün işlədirsən. "Yağış yağsa da, getdik", "yağışa baxmayaraq getdik", "yağış yağmasına baxmayaraq getdik", "mən çay sevirəm, qardaşım isə qəhvə", "buna baxmayaraq, razılaşdı". Bu dərsdə öyrənəcəyin əsas şey yeni məna deyil, bir qaydadır: ingiliscə bağlayıcı seçəndə ilk növbədə arxasınca nə gəldiyinə baxırsan. Tam cümlə (mübtəda + fel) gəlirsə bir söz, isim və ya -ing gəlirsə başqa söz, yeni cümlə başlayırsa üçüncü söz. Bu qaydanı başa düşən kəs bu mövzudakı səhvlərin yarısından xilas olur.
Although, even though, though: "-sa da", "baxmayaraq ki"
although bağlayıcıdır: iki tam cümləni birləşdirir və deyir ki, ikinci hissədəki nəticə birinci hissədən gözlənilmirdi. Azərbaycan dilində bu, "-sa da / -sə də", "baxmayaraq ki" və ya "-dığı halda" ilə verilir. Arxasınca həmişə mübtəda + fel gəlir:
- Although the greenhouse is small, it brings in good money. (İstixana kiçik olsa da, yaxşı gəlir gətirir.)
- Although İlham works twelve hours a day, he never complains. (İlham gündə on iki saat işləsə də, heç vaxt şikayət etmir.)
- Although the road was long, we arrived on time. (Yol uzun olsa da, vaxtında çatdıq.)
- We stayed in the garden although it was getting cold. (Hava soyumağa başlasa da, bağda qaldıq.)
- Although she has lived in Baku for ten years, Aygün still misses the village. (On ildir Bakıda yaşasa da, Aygün hələ də kəndi darıxır.)
Yeri. although-lu hissə cümlənin əvvəlində də, sonunda da ola bilər. Əvvəldədirsə, ondan sonra vergül qoyulur (Although the road was long, we...). Sonundadırsa, vergül adətən lazım deyil (We stayed in the garden although it was getting cold). Zaman məhdudiyyəti yoxdur: although-dan sonra Present Simple, Past Simple, Present Perfect, hətta will də gələ bilər, çünki o, sadəcə tam cümləni bağlayır.
Ən böyük tələ: although ... but. Azərbaycan dilində "Yol uzun olsa da, amma vaxtında çatdıq" deyə bilərik, bu cümlə qulağımıza tamamilə normal gəlir. İngiliscə isə although və but eyni işi görür: hər ikisi ziddiyyəti göstərir. Bir cümlədə ikisini birlikdə işlətmək "iki dəfə amma demək" kimidir. Ya biri, ya digəri:
Although the road was long, but we arrived on time.✗- Although the road was long, we arrived on time. ✓
- The road was long, but we arrived on time. ✓
Eyni qayda so üçün də keçərlidir: Because it was late, so we left səhvdir. İngiliscə bir cümlədə bir bağlayıcı bir əlaqəni göstərir.
even though: daha güclü ziddiyyət. even though although-un vurğulu formasıdır, Azərbaycan dilində "hətta ... -sa da", "-masına baxmayaraq yenə də" kimi səslənir. Fakt daha təəccüblüdürsə, even though seçilir:
- We went for a walk even though it was raining heavily. (Hətta güclü yağış yağsa da, gəzməyə getdik.)
- Even though Mahmud had never driven at night, he drove all the way to Cəlilabad. (Mahmud heç vaxt gecə maşın sürməsə də, Cəlilabada qədər bütün yolu sürdü.)
Diqqət: tək even bağlayıcı deyil. Even it was raining, we went out səhvdir, çünki even "hətta" deməkdir və iki cümləni bağlamır. Mütləq even though və ya even if.
even though ↔ even if. Bu iki ifadə azərbaycanlıları tez-tez çaşdırır, çünki hər ikisi "belə" kimi tərcümə olunur. Fərq budur: even though real faktdan danışır, even if isə ehtimaldan, şərtdən (Dərs 28-dəki First Conditional məntiqi ilə):
- Even though it is raining, the wedding is in the garden. (Yağış yağsa da, toy bağdadır.) → yağış indi yağır, fakt.
- Even if it rains tomorrow, the wedding will be in the garden. (Sabah yağış yağsa belə, toy bağda olacaq.) → yağış hələ yoxdur, ehtimal.
- I wouldn't sell the greenhouse even if someone offered me a million. (Kimsə mənə bir milyon təklif etsə belə, istixananı satmazdım.) → Dərs 29-dakı Second Conditional ilə.
though: danışıq dilinin sözü. though cümlənin əvvəlində although ilə eyni mənada işlənə bilər (Though it was late, we stayed), amma daha çox danışıqda görünür. Onun xüsusi istifadəsi isə cümlənin sonundadır: orada "amma yenə də, bununla belə" mənasını verir və əvvəlki cümləyə etiraz kimi əlavə olunur:
- The house is old. I love it, though. (Ev köhnədir. Amma yenə də onu sevirəm.)
- The food was expensive. It was delicious, though. (Yemək baha idi. Bununla belə, çox dadlı idi.)
Cümlənin sonunda although və even though işlənmir: onlardan sonra mütləq cümlə gəlməlidir.
although + sifət və ya participle. Dərs 41-də gördük ki, bağlayıcıdan sonra "mübtəda + be" düşə bilər. although da bunu edir, əgər mübtəda əsas cümlə ilə eynidirsə:
- Although tired, Lətifə finished the report before midnight. (Yorğun olsa da, Lətifə hesabatı gecə yarısından əvvəl bitirdi.) = Although she was tired...
- Although built in 1960, the school looks modern. (1960-cı ildə tikilsə də, məktəb müasir görünür.)
- Although expected to win, our team lost in the final. (Qalib gələcəyi gözlənilsə də, komandamız finalda uduzdu.)
___ the greenhouse is small, it brings in good money.
- Although
- Despite
- In spite of
Arxasınca tam cümlə gəlir: the greenhouse (mübtəda) + is (fel). Tam cümlədən əvvəl although işlənir. Despite və in spite of-dan sonra isə isim və ya -ing gəlməlidir.
Hansı cümlə düzgündür?
- Although the road was long, we arrived on time.
- Although the road was long, but we arrived on time.
- Although the road was long, so we arrived on time.
Azərbaycan dilində "Yol uzun olsa da, amma vaxtında çatdıq" demək olar, ingiliscə isə although ilə but bir cümlədə işlənmir: ikisi də eyni ziddiyyəti bildirir, biri kifayətdir: Although the road was long, we arrived... və ya The road was long, but we arrived....
We went for a walk even ___ it was raining.
even though = "hətta ...-sa da", although-un daha güclü formasıdır. Tək even iki cümləni bağlaya bilmir, ona görə even it was raining səhvdir.
The house is old. I love it, ___.
- though
- although
- even though
Cümlənin sonunda yalnız though işlənir ("amma yenə də" mənasında, danışıq dili): I love it, though. although və even though sonda dayana bilməz, onlardan sonra cümlə gəlməlidir.
___ tired, Lətifə finished the report before midnight. (A...)
Dərs 41-dəki qısaltma: Although she was tired → Although tired. Mübtəda əsas cümlə ilə eynidirsə, "mübtəda + be" düşə bilər, bağlayıcı qalır.
___ it rains tomorrow, the wedding will be in the garden. (Sabah yağış yağsa belə...)
- Even if
- Even though
- Although
Sabahkı yağış hələ fakt deyil, sadəcə ehtimaldır: "yağsa belə". Ehtimal üçün even if. even though isə real faktla işlənir: Even though it is raining (yağış artıq yağır).
Despite və in spite of: "-a baxmayaraq"
İndi eyni mənanı başqa formada deyək. despite və in spite of da ziddiyyət bildirir, amma onlar bağlayıcı deyil, sözönüdür (preposition). Bu, hər şeyi dəyişir: sözönündən sonra tam cümlə gəlmir, yalnız isim, əvəzlik və ya felin -ing forması gəlir.
1. despite + isim. Ən sadə forma:
- Despite the rain, the market was full of people. (Yağışa baxmayaraq, bazar adamla dolu idi.)
- Despite his age, Vəli still climbs the mountains every summer. (Yaşına baxmayaraq, Vəli hər yay hələ də dağlara çıxır.)
- In spite of the high prices, the tickets sold out in a day. (Yüksək qiymətlərə baxmayaraq, biletlər bir günə satıldı.)
- The bus left on time despite the snow. (Qara baxmayaraq, avtobus vaxtında yola düşdü.)
despite və in spite of eyni mənanı verir. despite bir az daha rəsmidir və yazıda daha çox işlənir. Əsas fərq formadadır: despite tək sözdür, in spite of üç söz. Ən çox yayılmış səhv onları qarışdırıb despite of deməkdir: belə ifadə yoxdur.
2. despite + -ing. Fel işlətmək lazımdırsa, o, -ing formasına keçir. Dərs 33-də gördük ki, sözönündən sonra fel həmişə -ing alır (interested in learning, good at cooking); despite də sözönüdür:
- Despite being tired, Mahmud drove to Cəlilabad that night. (Yorğun olmasına baxmayaraq, Mahmud həmin gecə Cəlilabada sürdü.)
- In spite of having little money, they travelled all over Europe. (Az pulları olmasına baxmayaraq, bütün Avropanı gəzdilər.)
- Despite living next to the sea, Bəhram can't swim. (Dənizin yanında yaşamasına baxmayaraq, Bəhram üzə bilmir.)
- Despite not knowing the language, Oktay found a job in Georgia. (Dili bilməməsinə baxmayaraq, Oktay Gürcüstanda iş tapdı.)
- Despite having studied for weeks, Pəri failed the driving test. (Həftələrlə oxumasına baxmayaraq, Pəri sürücülük imtahanından kəsildi.)
Bu nümunələrdə Azərbaycan dili ilə gözəl bir oxşarlıq var. Biz də "yorğun idi" deyə bilmirik, "baxmayaraq"-dan əvvəl feli isimləşdiririk: "yorğun olmasına baxmayaraq", "dənizin yanında yaşamasına baxmayaraq", "dili bilməməsinə baxmayaraq". İngiliscə -ing məhz bu "-ması/-məsi" formasının işini görür. Yəni qayda hər iki dildə eynidir: "baxmayaraq" sözündən əvvəl tam cümlə durmur, despite-dən sonra da tam cümlə durmur.
İnkar not ilə qurulur (despite not knowing), əvvəl bitmiş hərəkət üçün isə Dərs 41-dəki having + V3 işlənir (despite having studied). Bir də: -ing-in gizli mübtədası əsas cümlənin mübtədası olmalıdır, participle clauses dərsindəki qayda kimi. Despite being tired, Mahmud drove: yorğun olan da, sürən də Mahmuddur.
3. despite the fact that + tam cümlə. Bəzən despite-dən sonra mütləq tam cümlə işlətmək istəyirsən, məsələn, mübtədalar fərqlidir. Onda araya the fact that ("... faktına baxmayaraq") qoyulur:
- Despite the fact that it was raining, we went out. (Yağış yağmasına baxmayaraq, çölə çıxdıq.)
- In spite of the fact that Səriyyə was ill, she came to the meeting. (Xəstə olmasına baxmayaraq, Səriyyə iclasa gəldi.)
Bu forma düzgündür, amma ağırdır: dörd söz bir although-un işini görür. Ona görə gündəlik nitqdə və sadə yazıda although daha təbiidir. despite the fact that rəsmi mətndə, cümləni dəyişmədən despite saxlamaq istəyəndə işə yarayır.
Despite it was raining niyə səhvdir? İndi əvvəlki dərsin açıq sualına cavab verə bilərik. it was raining tam cümlədir: mübtəda (it) və fel (was raining) var. despite isə sözönüdür və tam cümləni "qəbul edə" bilmir, necə ki, in it was raining və ya for it was raining demirik. Düzgün variantlar üçdür: Despite the rain (isim), Despite it raining (danışıqda, isim + -ing), Despite the fact that it was raining, bir də ən sadəsi, Although it was raining.
Bir cümləni o birinə çevirmək. İmtahanlarda (xüsusən Cambridge C1 Advanced və IELTS-ə hazırlıqda) tez-tez "although-lu cümləni despite ilə yaz" tapşırığı verilir. Dörd addım:
- although-u despite ilə əvəz et: Although she had little experience... → Despite...
- Mübtəda əsas cümlə ilə eynidirsə, onu at: she düşür.
- Feli -ing et: had → having; be feli → being.
- Və ya feli isimlə əvəz et: it was cold → the cold; it rained → the rain.
Nəticə: Although she had little experience, she got the job → Despite having little experience, she got the job və ya Despite her lack of experience, she got the job.
- Although it was raining, ...
- Although he was tired, ...
- Although she had no experience, ...
- Despite the rain, ...
- Despite being tired, ...
- Despite having no experience, ...
___ the rain, the market was full of people.
- Despite
- Although
- Despite of
the rain isimdir, fel yoxdur. İsimdən əvvəl despite: "yağışa baxmayaraq". Although the rain yarımçıqdır (fel lazımdır), despite of isə ümumiyyətlə yoxdur.
In ___ of the high prices, the tickets sold out in a day.
in spite of üç sözdən ibarət sabit ifadədir və mənası despite ilə eynidir. Yadda saxla: despite (of-suz) və in spite of (of ilə).
Despite ___ tired, Mahmud drove to Cəlilabad that night.
- being
- he was
- be
despite sözönü kimi işləyir, sözönündən sonra fel -ing formasında gəlir (Dərs 33): despite being tired. Azərbaycan dilində də fel isimləşir: "yorğun olmasına baxmayaraq".
Hansı cümlə düzgündür?
- Despite the fact that it was raining, we went out.
- Despite it was raining, we went out.
- Despite of the rain, we went out.
despite-dən sonra tam cümlə (it was raining) gəlmir. Tam cümlə işlətmək istəyirsənsə, araya the fact that qoy: Despite the fact that it was raining. Bu, rəsmi və bir az ağır formadır, danışıqda Although it was raining daha sadədir.
Despite ___ studied for weeks, Pəri failed the driving test.
Öyrənmək imtahandan əvvəl olub, ona görə having + V3 (Dərs 41): Despite having studied = "həftələrlə oxumasına baxmayaraq". Despite studying da qəbul olunur, amma having ardıcıllığı daha aydın göstərir.
Although she had little experience, she got the job. = ___ little experience, she got the job.
- Despite having
- Despite she had
- Although having
although + cümlə → despite + -ing: she had → having, mübtəda düşür, çünki əsas cümlənin mübtədası ilə eynidir (she). Despite she had səhvdir (despite + cümlə).
Whereas, while, in contrast: "isə", "halbuki"
İndiyə qədər öyrəndiyimiz sözlər gözlənilməz nəticəni bildirirdi: yol uzun idi, amma gecikmədik; yorğun idi, amma sürdü. İndi başqa bir məna: iki fakt sadəcə bir-birindən fərqlidir və biz onları yan-yana qoyuruq. Burada təəccüb yoxdur. Bu iş üçün whereas işlənir. Azərbaycan dilində onun ən dəqiq qarşılığı "isə"dir, bəzən "halbuki", "... olduğu halda":
- My brother loves the countryside, whereas I prefer city life. (Qardaşım kəndi sevir, mən isə şəhər həyatını üstün tuturam.)
- Oktay is very talkative, whereas his wife hardly says a word. (Oktay çox danışıqlıdır, arvadı isə demək olar ki, bir söz demir.)
- Aygün earns a good salary in Baku, whereas İlham's income depends on the weather. (Aygün Bakıda yaxşı maaş alır, İlhamın gəliri isə havadan asılıdır.)
- Whereas the first exam was hard, the second was quite easy. (Birinci imtahan çətin idi, ikincisi isə xeyli asan idi.)
whereas-dan sonra da, although kimi, tam cümlə gəlir. Cümlənin ortasında olanda ondan əvvəl adətən vergül qoyulur. Əvvəldə də ola bilər (Whereas the first exam...), amma ortada daha çox işlənir. whereas rəsmi sözdür: esse, hesabat, IELTS Writing Task 1 qrafik təsvirləri üçün idealdır (Sales of tea rose, whereas sales of coffee fell).
while: whereas-un danışıq qardaşı. while da eyni mənada işlənə bilər və daha neytraldır: While Gülnarə likes tea, her husband drinks only coffee (Gülnarə çay sevir, əri isə yalnız qəhvə içir). Amma while-ın ikinci, daha tanış mənası var: "... edərkən" (Dərs 13): While I was cooking, the phone rang. Hansı məna olduğunu bilmək üçün sadə sınaq: while-ı whereas ilə əvəz et. Məna qalırsa, qarşılaşdırmadır; cümlə qəribə olursa, vaxtdır.
although ↔ whereas: əsas fərq. Bu iki söz bəzən bir-birinin yerinə işlənir, amma çaları fərqlidir. although deyir: "birinci fakt ikinci faktı gözləməyə əsas verirdi, amma əksi oldu". whereas deyir: "bu iki fakt fərqlidir, vəssalam".
- Although the exam was hard, everyone passed. (İmtahan çətin olsa da, hamı keçdi.) → gözlənilməz nəticə.
- The first exam was hard, whereas the second was easy. (Birinci imtahan çətin idi, ikincisi isə asan.) → iki fərqli fakt.
Cümlələr arasında: in contrast, on the other hand. whereas bir cümlənin içində işləyir. Fikirlər iki ayrı cümlədədirsə, onları in contrast (bunun əksinə, müqayisədə) və ya on the other hand (digər tərəfdən) bağlayır. Bu ifadələr yeni cümlənin əvvəlində gəlir və arxasınca vergül qoyulur:
- In Cəlilabad, houses are cheap. In contrast, flats in Baku cost a fortune. (Cəlilabadda evlər ucuzdur. Bunun əksinə, Bakıda mənzillər bir sərvətə başa gəlir.)
- Living in the village is quiet and healthy. On the other hand, there are fewer jobs. (Kənddə yaşamaq sakit və sağlamdır. Digər tərəfdən, iş yerləri azdır.)
Diqqət: on the other hand sabit ifadədir, sözönü mütləq on-dur. Azərbaycanlılar "digər tərəfdən" sözünü tərcümə edəndə tez-tez in other hand və ya from the other hand yazırlar. Bir də: on the other hand iki fərqli arqumenti müqayisə edir (müsbət ↔ mənfi), in contrast isə daha çox iki fərqli faktı (rəqəmlər, yerlər, insanlar). Belə müqayisəli esse strukturunu IELTS Writing Task 2 məqaləsində ətraflı görə bilərsən.
- Although it was cold, we swam.
- "-sa da", "baxmayaraq ki"
- bir səbəb, gözlənilməyən nəticə
- I swam, whereas my sister stayed on the beach.
- "isə", "halbuki"
- iki tərəf, sadə müqayisə
My brother loves the countryside, ___ I prefer city life.
- whereas
- despite
- so
İki fərqli faktı yan-yana qoyuruq: o, kəndi sevir, mən isə şəhəri. Bu, Azərbaycan dilindəki "isə"dir, ingiliscə whereas. Burada təəccüb yoxdur, sadəcə fərq var.
Oktay is very talkative, ___ his wife hardly says a word.
Qarşılaşdırma: Oktay çox danışır, arvadı isə demək olar danışmır. whereas (rəsmi) və ya while (neytral) ikisi də düzgündür.
Hansı cümlədə while VAXT bildirir, qarşılaşdırma yox?
- While I was cooking, the phone rang.
- While Gülnarə likes tea, her husband drinks only coffee.
- While some people love winter, others hate it.
Birinci cümlədə while = "... edərkən": yemək bişirərkən telefon zəng çaldı (eyni vaxt). Digər iki cümlədə while = whereas: iki fərqli insanın fərqli zövqü. Yoxlama: while-ı whereas ilə əvəz et, məna qalırsa, qarşılaşdırmadır.
Hansı cümlə GÖZLƏNİLMƏZ nəticəni göstərir?
- Although the exam was hard, everyone passed.
- The first exam was hard, whereas the second was easy.
- Bəhram lives in Baku, whereas his parents live in İmişli.
although "gözlənilənin əksi baş verdi" deyir: imtahan çətin idi, gözləyərdik ki, kimsə kəsiləcək, amma hamı keçdi. whereas isə yalnız iki fərqli faktı müqayisə edir, burada təəccüb yoxdur.
In Cəlilabad, houses are cheap. In ___, flats in Baku cost a fortune.
In contrast (bunun əksinə, müqayisədə) iki ayrı cümləni bağlayır, whereas isə bir cümlənin içində işləyir. Cümlənin əvvəlində gəlir, arxasınca vergül qoyulur.
"Qardaşım çayı sevir, mən isə qəhvəni" cümləsinin düzgün tərcüməsi hansıdır?
- My brother likes tea, whereas I prefer coffee.
- My brother likes tea, whereas I am prefer coffee.
- Despite my brother likes tea, I prefer coffee.
"isə" iki tərəfi qarşılaşdırır, ingiliscə whereas. Whereas-dan sonra adi cümlə gəlir: I prefer (am + prefer səhvdir, Dərs 3). despite-dən sonra isə tam cümlə gəlmir.
However, nevertheless, yet: cümlələri bağlayan sözlər və durğu işarələri
Son hissədə ən çox yazı səhvinə səbəb olan qrupa baxaq. however, nevertheless, nonetheless, even so mənaca although-a yaxındır ("lakin", "buna baxmayaraq"), amma qrammatik olaraq tamam başqa sözlərdir. Onlar bağlayıcı deyil, zərfdir: bir cümlənin içində iki hissəni birləşdirmir, iki ayrı cümlə arasında məna körpüsü qurur.
Bu fərq durğu işarələrində görünür. Müqayisə et:
- Although the flat was expensive, we decided to rent it. → bir cümlə, although içəridə bağlayır.
- The flat was expensive. However, we decided to rent it. → iki cümlə, nöqtə + However + vergül.
- The flat was expensive; however, we decided to rent it. → nöqtəli vergül + however + vergül.
- The flat was expensive. We decided to rent it, however. → however cümlənin sonunda da ola bilər.
Ən çox yayılmış səhv however-i but kimi işlətməkdir: It was raining, however we went out. Burada iki tam cümlə yalnız vergüllə birləşib, however isə onları "tuta" bilmir. İngiliscə buna comma splice deyilir və IELTS, Cambridge imtahanlarında birbaşa bal itirir. Düzgün: It was raining; however, we went out və ya It was raining. However, we went out və ya sadəcə It was raining, but we went out.
nevertheless / nonetheless / even so. Bu sözlər however ilə eyni durğu qaydasına tabedir, amma mənaca daha güclüdür: "buna baxmayaraq, hər halda". Rəsmi yazıda (esse, rəsmi məktub, hesabat) xüsusilə yerindədir:
- The plan was risky. Nevertheless, İlham agreed to it. (Plan riskli idi. Buna baxmayaraq, İlham razılaşdı.)
- The results were not perfect. Nonetheless, they show real progress. (Nəticələr mükəmməl deyildi. Hər halda, real irəliləyiş göstərir.)
- I know it's late. Even so, I think we should call him. (Bilirəm ki, gecdir. Yenə də məncə ona zəng etməliyik.) → even so danışıqda daha çox işlənir.
Rəsmi yazışmada belə sözlər fikri nəzakətli və məntiqli göstərir: We appreciate your offer. Nevertheless, we have decided to work with another supplier. Bu üslubun qaydalarını ingilis dilində formal məktub məqaləsində ayrıca görə bilərsən.
yet: qısa və güclü "amma". yet bağlayıcı kimi but-un yerini tutur, amma ondan bir az daha çox təəccüb daşıyır. İki sifəti də, iki cümləni də bağlayır:
- The road was short yet dangerous. (Yol qısa, amma təhlükəli idi.)
- The idea is simple, yet nobody had thought of it before. (İdeya sadədir, amma əvvəllər heç kimin ağlına gəlməmişdi.)
Bir fikir, beş forma. Gəlin eyni faktı bütün öyrəndiyimiz yollarla deyək. Fakt: "Hava soyuq idi, amma uşaqlar çöldə oynadı."
- It was cold, but the children played outside. → sadə, hər yerdə.
- Although it was cold, the children played outside. → bağlayıcı + tam cümlə.
- Despite the cold, the children played outside. → sözönü + isim.
- It was cold. However, the children played outside. → iki cümlə, zərf.
- It was cold. The children played outside, though. → danışıq dili.
Üslub baxımından belə bölmək olar: but və though danışıq üçün, although və however neytral yazı üçün, despite, whereas, nevertheless isə rəsmi yazı üçün ən uyğundur. Yaxşı essedə bu sözlər növbələşir: hər abzasda eyni however darıxdırıcı səslənir.
The flat was expensive. ___, we decided to rent it.
- However
- Although
- Despite
Nöqtədən sonra yeni cümlə başlayır və iki cümləni məna ilə bağlayan söz lazımdır: However (lakin, buna baxmayaraq). Although və despite özündən sonra cümlə və ya isim tələb edir, burada tək işlənə bilməz.
Hansı cümlədə durğu işarələri düzgündür?
- It was raining; however, we went out.
- It was raining, however we went out.
- It was raining however, we went out.
however bağlayıcı deyil, iki cümləni vergüllə birləşdirə bilmir. Ondan əvvəl nöqtə və ya nöqtəli vergül, sonra vergül qoyulur: It was raining; however, we went out.
The plan was risky. ___, İlham agreed to it. (rəsmi: "buna baxmayaraq", N...)
Nevertheless və nonetheless = "buna baxmayaraq", however-dən daha güclü və rəsmidir. Esse və rəsmi məktubda çox işlənir. Durğu işarəsi however ilə eynidir.
The road was short ___ dangerous.
- yet
- despite
- whereas
yet burada "amma, bununla belə" deməkdir və but-dan bir az güclü təəccüb bildirir: short yet dangerous (qısa, amma təhlükəli). İki sifəti də, iki cümləni də bağlaya bilər.
Hansı cümlə düzgündür?
- Although the film was long, nobody left.
- However the film was long, nobody left.
- Despite the film was long, nobody left.
Bir cümlənin içində iki hissəni bağlamaq üçün bağlayıcı lazımdır: although. However bu yerdə bağlayıcı kimi işləmir, despite-dən sonra isə tam cümlə gəlmir.
Despite the cold, the children played outside. → Although it ___ cold, the children played outside.
despite + isim → although + tam cümlə. İsim the cold cümləyə çevrilir: it was cold. Zamanı əsas cümlədən götürürük: played keçmişdir, deməli was.
Canlı dialoq: Cəlilabadda istixana
Aygün on ildir Bakıda proqramçı işləyir. Qardaşı İlham isə Cəlilabadda qalıb, atalarından qalan pomidor istixanasını idarə edir. Bu həftə sonu Aygün kəndə gəlib və istixananın yanında çay içə-içə qardaşı ilə ciddi söhbət edir: bir şirkət istixananı almaq istəyir. Dialoqda dərsin bütün sözlərini tap.
- Aygün: İlham, I've been thinking about that offer. Although it's your decision, I think you should sell. (İlham, o təklif haqqında düşünürdüm. Qərar sənin olsa da, məncə satmalısan.)
- İlham: Sell? Despite everything Dad built here? (Satım? Atamın burada qurduğu hər şeyə baxmayaraq?)
- Aygün: I know. But look at you. You work twelve hours a day, whereas I finish at six and have my weekends free. (Bilirəm. Amma özünə bax. Sən gündə on iki saat işləyirsən, mən isə saat altıda qurtarıram və həftə sonlarım boşdur.)
- İlham: True. I'm happy, though. (Doğrudur. Amma yenə də xoşbəxtəm.)
- Aygün: Even though you haven't had a holiday in five years? (Hətta beş ildir məzuniyyətə çıxmasan da?)
- İlham: Even though. Listen, in spite of the hard work, the greenhouse brings in good money. Last year we sold tomatoes to three supermarkets in Baku. (Hətta belə. Qulaq as, ağır işə baxmayaraq, istixana yaxşı gəlir gətirir. Keçən il Bakıda üç supermarketə pomidor satdıq.)
- Aygün: Really? Despite the frost in March? (Doğrudan? Martdakı şaxtaya baxmayaraq?)
- İlham: Yes. We lost some plants. Nevertheless, it was our best year. And even if I sold it, what would I do? Move to Baku and sit in an office? (Hə. Bəzi bitkiləri itirdik. Buna baxmayaraq, ən yaxşı ilimiz idi. Satsam belə, nə edərdim? Bakıya köçüb ofisdə oturum?)
- Aygün: Plenty of people do. In Baku you'd have a fixed salary. Here, on the other hand, everything depends on the weather. (Çox adam belə edir. Bakıda sabit maaşın olardı. Burada isə, digər tərəfdən, hər şey havadan asılıdır.)
- İlham: And in Baku everything depends on the traffic! (Bakıda da hər şey tıxacdan asılıdır!)
- Aygün: (gülür) Fair enough. Although I still think you work too hard, I can see why you love it. (Ədalətlidir. Hələ də çox işlədiyini düşünsəm də, bunu niyə sevdiyini başa düşürəm.)
- İlham: Then help me instead. You're good with computers, whereas I can barely send an email. Build us a website, and we'll sell online. (Onda əvəzində mənə kömək et. Sən kompüterlə yaxşısan, mən isə güclə e-poçt göndərirəm. Bizə sayt qur, onlayn satarıq.)
Dialoqu təhlil edək. although + cümlə: Although it's your decision, I think..., Although I still think you work too hard, I can see.... despite / in spite of + isim: Despite everything Dad built here?, in spite of the hard work, Despite the frost in March?. whereas iki fərqli həyatı qarşılaşdırır: You work twelve hours a day, whereas I finish at six, You're good with computers, whereas I can barely send an email. though sonda: I'm happy, though. even though real fakt (beş il məzuniyyətsiz), even if isə ehtimal (even if I sold it, satmayıb, sadəcə təsəvvür edir, Dərs 29). Nevertheless yeni cümlənin əvvəlində, vergüllə. on the other hand iki arqumenti (sabit maaş ↔ hava) müqayisə edir. Diqqət et ki, İlhamın Even though. cavabı danışıq dilinə xas qısa formadır: Aygünün sualını təkrar etmədən "hətta belə" deyir.
Azərbaycanlıların bu bağlayıcılarda ən çox etdiyi 6 səhv
Bu səhvlərin çoxu Azərbaycan dilinin daha sərbəst quruluşundan gəlir: bizdə "-sa da, amma" birlikdə işlənir və "baxmayaraq" həm isimlə, həm də feli isimlə rahat gəlir.
Birinci səhv ən geniş yayılmışıdır, çünki Azərbaycan dilində "gec olsa da, amma qaldıq" tamamilə normaldır; ingiliscə isə bir cümlədə bir ziddiyyət sözü kifayətdir. İkinci səhv despite-in sözönü olduğunu unutmaqdan gəlir: sözönündən sonra tam cümlə gəlmir, isim və ya -ing gəlir. Üçüncü səhv iki ifadənin, despite və in spite of-un, qarışığıdır. Dördüncüdə "olmağa baxmayaraq" mənası to + fel ilə verilib, halbuki sözönündən sonra yalnız -ing işlənir. Beşinci səhv yazıda ən çox bal itirəndir: however iki cümləni vergüllə birləşdirə bilmir, ondan əvvəl nöqtə və ya nöqtəli vergül lazımdır. Altıncı "digər tərəfdən" ifadəsinin sözbəsöz tərcüməsidir; ingiliscə sabit forma on the other hand-dir. Bu və digər tipik çətinlikləri azərbaycanlıların ingilis dilində etdiyi səhvlər məqaləsində toplu şəkildə görə bilərsən.
Bir üslub qeydi də var. Bəzi tələbələr bu sözləri öyrənəndən sonra hər cümləyə bir however və ya nevertheless qoyurlar. Nəticədə mətn süni və ağır olur. Bağlayıcı yalnız iki fikir arasında real ziddiyyət olanda lazımdır. Öz esseni kənar göz ilə yoxlatmaq çox faydalıdır: ingilis dili repetitorları tap və dərsdə bir abzasını birlikdə təhlil edin. Müəllim hansı yerdə although, hansı yerdə sadə but daha təbii səsləndiyini dərhal göstərəcək.
Ev tapşırığı: cümlələri çevir və iki yeri müqayisə et
Bu tapşırıq iki hissədən ibarətdir.
1-ci hissə: bir forma → başqa forma. Hər cümləni mötərizədəki sözlə yenidən yaz. Sonra yazdığını nümunə ilə müqayisə et:
- Although it was snowing, the shop was open. (despite) → Despite the snow, the shop was open.
- Despite being very young, Səriyyə runs the family business. (although) → Although she is very young, Səriyyə runs the family business.
- The north of the country is green. The south is dry. (whereas) → The north of the country is green, whereas the south is dry.
- The tickets were expensive, but the concert was sold out. (however) → The tickets were expensive. However, the concert was sold out.
- Although he had never cooked before, Qəşəm made a delicious dinner. (in spite of) → In spite of never having cooked before, Qəşəm made a delicious dinner.
2-ci hissə: iki yer. Öz şəhərini və ya kəndini paytaxtla (və ya yaşadığın başqa yerlə) müqayisə edən 6 cümləlik qısa mətn yaz. Hər cümlədə fərqli söz işlət: although, even though, despite, whereas, However, və On the other hand,. Nümunə:
- Although my town is small, it has a beautiful old park.
- Even though the buses are slow, most people don't have cars.
- Despite the low salaries, young families are moving back.
- In my town everyone knows everyone, whereas in the capital nobody knows their neighbours.
- The capital has excellent universities. However, rents there are very high.
- My town is quiet and safe. On the other hand, there is not much to do in the evenings.
Yazdıqlarını yoxla: although və whereas-dan sonra tam cümlə varmı; despite-dən sonra isim və ya -ing varmı; although-lu cümlədə artıq but qalmayıb ki; However və On the other hand-dan əvvəl nöqtə, sonra vergül varmı. Sonra hər cümləni Azərbaycan dilinə çevir və "-sa da", "-a baxmayaraq", "isə", "digər tərəfdən" sözlərindən hansına uyğun gəldiyinə bax.
Yekun test
Bütün dərsi birlikdə yoxlayaq. 12 sualdan ən azı 9-una düzgün cavab versən, dərs keçilmiş sayılır. Səhv etsən, narahat olma: hər cavabın altında izah var, "Yenidən et" düyməsi ilə testi təkrar edə bilərsən.
___ the traffic, Vəli arrived on time.
- Despite
- Although
- Whereas
the traffic isimdir: Despite the traffic.
In spite ___ the noise, the baby slept all night.
in spite of: of ilə üç söz.
Although Şəfa had no map, ___
- she found the village easily.
- but she found the village easily.
- so she found the village easily.
although ilə but və so bir cümlədə işlənmir.
Despite ___ the instructions, Qəşəm assembled the shelf wrongly.
- reading
- he read
- read
despite + -ing: despite reading.
Rəsmiyyə is an early bird, ___ her sister sleeps until noon.
İki fərqli faktın qarşılaşdırması: whereas və ya while.
We'll have the picnic even ___ it rains. (yağsa belə)
- if
- though
- so
Ehtimal, hələ fakt deyil: even if.
Hansı cümlədə durğu işarələri düzgündür?
- The hotel was cheap. However, it was very clean.
- The hotel was cheap, however it was very clean.
- The hotel was cheap however, it was very clean.
however-dən əvvəl nöqtə (və ya nöqtəli vergül), sonra vergül.
Despite the fact ___ she was ill, Səriyyə came to the meeting.
despite + the fact that + tam cümlə.
It's a small house. I like it, ___.
- though
- although
- despite
Cümlənin sonunda yalnız though.
Hansı cümlə SƏHVDİR?
- Despite of the cold, we swam.
- In spite of the cold, we swam.
- Despite the cold, we swam.
Despite of yoxdur: ya despite, ya in spite of.
___ having little money, they travelled all over Europe. (D...)
-ing-dən əvvəl Despite: "az pulları olmasına baxmayaraq".
In the north it's rainy. ___, the south is dry and sunny.
- In contrast
- Whereas
- Although
İki ayrı cümləni müqayisə ilə bağlayan ifadə: In contrast, vergüllə.
Növbəti addım
Bu dərsdə ziddiyyəti və qarşılaşdırmanı ifadə etməyin dörd yolunu öyrəndin: tam cümlə üçün although / even though / though, isim və -ing üçün despite / in spite of, iki fərqli faktı qarşılaşdırmaq üçün whereas / while / in contrast, ayrı cümlələr arasında körpü üçün however / nevertheless / yet. Ən vacib qayda isə budur: bağlayıcı seçəndə arxasınca nə gəldiyinə bax. Artıq Despite it was raining cümləsinin niyə səhv olduğunu izah edə və onu dörd düzgün formada yaza bilərsən.
Növbəti dərsdə nüanslı modal fellər: needn't have, should have mövzusuna keçirik. Bu dərsdəki ziddiyyət cümlələri ora təbii körpüdür. Məsələn, Although I took an umbrella, it didn't rain (Çətir götürsəm də, yağış yağmadı) fikrini ingiliscə daha qısa demək olar: I needn't have taken an umbrella (Çətir götürməyə ehtiyac yox idi, amma götürdüm). Despite the warning, he didn't check the tyres (Xəbərdarlığa baxmayaraq, təkərləri yoxlamadı) isə tənqidə çevrilir: He should have checked the tyres (Təkərləri yoxlamalı idi). Keçmiş haqqında peşmançılıq, tənqid və "boşuna etdim" hissini necə ifadə etmək olar, növbəti dərsdə görəcəyik. Dərs 26-dakı should, would, might mövzusunu təkrarlamaq faydalı olar.
Bağlayıcılar haqqında əlavə izah və nümunələr axtarırsansa, Cambridge Dictionary-nin British Grammar bölməsi etibarlı mənbədir; orada "despite", "although" və "whereas" mövzularını axtarışla tapa bilərsən.