İş üçün ingilis dili kursu seçən insan çox vaxt eyni problemlə qarşılaşır: ümumi ingilis dilini bilir, amma işdə bu bilik işə yaramır. Məktəbdə və ya əvvəlki kurslarda qrammatika qaydalarını öyrənmisən, lakin iclasda fikrini tez ifadə etmək, müştəriyə peşəkar email yazmaq və ya təqdimat zamanı sual cavablandırmaq tamam başqa bacarıqdır. Business English məhz bu boşluğu doldurmaq üçün var. O, ingilis dilinin yeni versiyası deyil, ümumi dilin iş mühitinə uyğunlaşdırılmış hissəsidir.
Bu yazıda iş üçün ingilis dili kursunun adi kursdan nə ilə fərqləndiyini, proqramın hansı bacarıqlardan ibarət olması lazım olduğunu, peşəyə görə formatı necə seçəcəyini və kursdan real nəticəni necə almağı göstəririk. Ümumi seçim meyarları üçün ayrıca ingilis dili kursu seçərkən meyarlar yazısı var, burada isə yalnız iş məqsədinə fokuslanırıq.
Business English ümumi ingilis dilindən nə ilə fərqlənir
Ümumi ingilis dili kursu çox mövzunu əhatə edir: ailə, səyahət, hava, alış-veriş, hobbi. Bunlar gündəlik həyat üçün vacibdir, amma işdə lazım olan situasiyalar fərqlidir. İş dilində tonun düzgünlüyü, qısalıq, dəqiqlik və nəzakət xüsusi rol oynayır. Eyni fikri dostuna deyəndə bir cür, müştəriyə yazanda tamam başqa cür ifadə edirsən. Business English kursu bu fərqi sistemli şəkildə öyrədir.
İkinci fərq, lüğətdir. İş dilində meeting, deadline, budget, stakeholder, follow up, agenda kimi yüzlərlə söz və birləşmə var ki, ümumi kurs onları ya heç öyrətmir, və ya səthi keçir. Üçüncü fərq, real materiallardır. Yaxşı iş kursu dərslikdəki uydurma dialoqlarla kifayətlənmir, sənin öz sahəndən email, hesabat və iclas səhnələri ilə işləyir. Bu səbəbdən eyni səviyyədə iki nəfərdən biri iş kursuna getdikdə iş yoldaşlarından daha tez irəliləyir.
Dördüncü fərq, səhvlərə münasibətdir. Gündəlik söhbətdə kiçik qrammatika səhvi anlaşılmaya mane olmur, amma müştəriyə göndərilən yazıda və ya rəhbərlərin qarşısındakı təqdimatda eyni səhv peşəkarlıq təəssüratını aşağı salır. Business English müəllimi buna görə səhv düzəlişinə daha çox diqqət yetirir və sənə nəyin yazılı mətndə, nəyin yalnız danışıqda məqbul olduğunu göstərir.
İş üçün ingilis dili proqramı hansı bacarıqları əhatə etməlidir
Kursa yazılmazdan əvvəl proqramın nələrdən ibarət olduğunu soruş. Yaxşı Business English proqramı ən azı dörd bacarığı əhatə edir. Birinci bacarıq yazılı ünsiyyətdir: peşəkar email, qısa mesaj, hesabat və təklif yazmaq. İş yazışmasında giriş, əsas fikir və bağlanış cümləsinin öz qaydası var. Bu qaydaları öyrənən insan gün ərzində saatlarla vaxt qazanır. Email yazmağın ətraflı qaydalarını ingiliscə formal email və məktub yazısında göstərmişik.
İkinci bacarıq iclas və müzakirə dilidir. İclasda fikrini bildirmək, razılaşmamaq, sual vermək, aydınlaşdırma tələb etmək və danışanı nəzakətlə dayandırmaq üçün hazır ifadələr lazımdır. Bu ifadələri bilməyən insan ya susur, və ya çox kobud səslənir. Kursda bu situasiyalar rollu oyun şəklində məşq edilməlidir, çünki yalnız oxumaqla sürətli danışıq inkişaf etmir.
Üçüncü bacarıq təqdimatdır. Slayd hazırlamaq, çıxışa giriş etmək, rəqəmləri izah etmək və suallara cavab vermək ayrıca məşq tələb edir. Təqdimatın quruluşu və faydalı ifadələr barədə ingilis dilində təqdimat necə etmək yazısında ətraflı məlumat var.
Dördüncü bacarıq telefon və video zəngidir. Telefonda üz ifadəsi və jest olmur, ona görə səs tonu və dəqiq ifadələr daha vacibdir. Adını söyləmək, zəngin məqsədini izah etmək, məlumatı təkrar soruşmaq və nəticəni yekunlaşdırmaq kimi kiçik bacarıqlar adi görünür, amma ilk dəfə ingiliscə zəng edən insan üçün həqiqətən çətindir. Əlavə olaraq yaxşı proqram danışıqlar, kiçik söhbət və iş mühitində mədəni fərqləri də əhatə edir. Bu bacarıqların hamısı üçün lüğət bazası kimi biznes ingilis dili lüğəti yazısındakı söz və birləşmələrdən istifadə etmək olar.
Peşəyə görə iş ingilis dili: üç tipik ssenari
İş üçün ingilis dili hamı üçün eyni deyil. Mühasib, proqramçı, satış meneceri və ya həkim eyni lüğət və eyni situasiyalarla qarşılaşmır. Aşağıdakı üç kart ən çox rast gəlinən ssenariləri və onlara uyğun formatı göstərir. Özünə daha yaxın olanı seç, iki ssenari birləşirsə, hazırda daha təcili olanı əsas götür.
Bu kartlardan görünür ki, kurs seçimi vəzifədən çox gündəlik ehtiyacdan asılıdır. Ofis işçisinin ən çox vaxtı yazışmaya gedir, menecer təqdimat və danışıqlara daha çox vaxt ayırır, iş axtaran isə müsahibəyə hazırlaşır. Buna görə kursa yazılmazdan əvvəl bu cümləni tamamla: "Mən ingilis dilini ... üçün işlədəcəyəm". Cavab proqramın əsas hissəsini müəyyən edir.
İş üçün ingilis dili kursu necə qurulmalıdır
İlk dərs mütləq ehtiyac analizi ilə başlamalıdır. Müəllim sənin vəzifəni, gündəlik ingiliscə ünsiyyət situasiyalarını və problemli məqamları soruşmalıdır. Bunu soruşmadan hazır proqramla başlayan müəllim çox ehtimalla sənin işinə yaramayan mövzulara vaxt sərf edəcək. İkinci mərhələ səviyyə yoxlamasıdır: yazı, danışıq və dinləmə üzrə qısa test. Bu, hansı bacarığın daha zəif olduğunu göstərir.
Dərsin özü isə real materiallarla qurulmalıdır. Sən işdə yazdığın və ya yazmalı olduğun əsl emaili müəllimə göstərirsən, o, üslub və səhvləri düzəldir. Növbəti dərsdə həmin emailin təkmilləşdirilmiş versiyasını hazırlayırsınız. Yaxud yaxın iclasın gündəliyini götürüb ingiliscə keçirmək üçün simulyasiya edirsiniz. Real material motivasiyanı artırır və öyrəndiyini eyni gün işdə tətbiq etməyə imkan verir.
Ev tapşırığı qısa və tətbiqi olmalıdır. İşləyən insan üçün həftədə 20 dəqiqəlik məşq saatlarla oxumaqdan daha effektivdir. Məsələn, hər gün üç yeni ifadə, iş emailində həmin ifadələri işlətmək və həftənin sonunda bir qısa səsli mesaj yazmaq. Qrafikin sıx olması səbəbindən çətinlik çəkirsənsə, işləyənlər üçün ingilis dili kursu yazısındakı çevik cədvəl modellərinə baxmağı məsləhət görürük.
Qrup, yoxsa fərdi dərs: iş məqsədi üçün hansı daha yaxşıdır
Qrup dərsinin üstünlüyü qiymət və dinamikadır. Eyni sahədə işləyən 3-4 nəfərlik qrupda real rollu oyun qurmaq asandır: biri müştəri, biri satıcı, biri müşahidəçi olur. Bu cür qrup dərsi iclas və danışıqlar üçün çox yaxşıdır, çünki müxtəlif səslər və fikirlər sənə əsl işdəki kimi hazırlıqsız cavab vermək vərdişi qazandırır. Mənfi tərəfi, hər kəsin səviyyəsi və ehtiyacı eyni olmaya bilər.
Fərdi dərs isə sənin vəzifən və problemlərin üzərində cəmləşir. Rəhbər vəzifədə işləyən, tez-tez ingiliscə danışıqlar aparan və ya mühüm təqdimata hazırlaşan insan üçün fərdi dərs daha sürətli nəticə verir. Müəllim sənin real materiallarınla işləyir və vaxt başqasına bölünmür. Qiymət daha yüksəkdir, amma hədəf dar və təcilidirsə, ödənilən pulun qarşılığı çox olur. İki formatın ətraflı müqayisəsi üçün qrup yoxsa fərdi ingilis dili dərsi yazısına baxa bilərsən.
Çox peşəkar qarışıq model seçir: həftədə bir qrup dərsi danışıq praktikası üçün, ayda bir-iki fərdi dərs isə konkret təqdimat, müsahibə və ya sənəd üçün. Bu model həm büdcəyə qənaət edir, həm də hər iki formatın üstünlüklərindən istifadə etməyə imkan verir. Kurs yoxsa repetitor sualı yaranırsa, repetitor yoxsa kurs ingilis dili yazısı bu qərarı vermək üçün faydalıdır.
Format, qiymət və iş qrafiki
İşləyən insan üçün ən böyük məhdudiyyət vaxtdır. Gün ərzində iclaslar, axşam yol və ailə var. Buna görə iş üçün kurs seçərkən qrafikin sabitliyi və çevikliyi birlikdə qiymətləndirilməlidir. Sabit saat vərdiş yaradır, çevikliyin olması isə nəzərdə tutulmayan iş səfəri və ya təcili layihə zamanı dərsi köçürməyə imkan verir. Yaxşı müəllim bu tarazlığı başa düşür və 24 saat əvvəl xəbər verəndə dərsi köçürür.
Format baxımından onlayn dərs işləyən insanlar üçün yaxşı seçimdir, çünki yol vaxtını sıfırlayır və ofisdən, evdən və ya hətta səyahətdən qoşulmağa imkan verir. Hər formatın üstünlük və çatışmazlıqlarını onlayn yoxsa oflayn ingilis dili kursu yazısında müqayisə etmişik. Dərsin yazıya alınması da iş qrafiki üçün vacibdir: buraxılmış dərsi və ya mürəkkəb iş ifadələrini sonra yenidən dinləmək olur.
Qiymət məsələsində yalnız aylıq məbləğə yox, dərs başına xərcə və real iştirak sayına baxmaq lazımdır. Biznes yönümlü proqram adətən ümumi kursdan bir qədər bahadır, çünki müəllim hazırlıq vaxtı sərf edir və materialları sənin sahənə uyğunlaşdırır. Qiymətlərin nəyə görə fərqləndiyini ingilis dili kursları qiymətləri yazısında ətraflı izah etmişik.
Hesablayanda kursun karyeranda yarada biləcəyi fərqi də nəzərə al: ingilis dili bilmənin maaşa təsiri barədə ingilis dili bilmək maaşa necə təsir edir yazısında konkret nümunələr var.
İngiliscə müsahibə və iş axtarışı üçün ayrıca hazırlıq
İş axtaranlar üçün Business English proqramı bir az fərqli qurulur. Burada əsas hədəf CV, motivasiya məktubu və müsahibədir. CV ingilis dilində qısa, fəaliyyət feilləri ilə dolu və nəticəyə yönəlməlidir. Eyni təcrübəni Azərbaycanca uzun cümlə ilə yazmaq mümkündür, ingiliscə isə qısa və konkret olmalıdır. Hansı qaydaların işlədiyini ingilis dilində CV necə yazılır yazısında göstərmişik.
Müsahibə isə ayrıca məşq tələb edir. "Özün haqqında danış", "ən böyük zəifliyin nədir", "niyə bizi seçdin" kimi suallar demək olar ki, həmişə verilir və sənin onlara əvvəlcədən hazırlanmış, amma təbii səslənən cavabların olmalıdır. Müsahibəyə hazırlığın addımları iş müsahibəsinə ingilis dilində hazırlaşmaq yazısında verilib. Bu mərhələdə kurs müəllimindən istədiyin ən vacib şey, müsahibə simulyasiyasıdır: müəllim real işəgötürən kimi sual verir, sən cavab verirsən, sonra birlikdə təhlil edirsiniz.
Müsahibə hazırlığının müddəti qısa olur: adətən 6-8 həftə kifayətdir, əgər başlanğıc səviyyən B1 və yuxarıdırsa. Bu müddətdə həftədə iki dərs və gündəlik 15 dəqiqəlik məşq real irəliləyiş verir. Müsahibə tarixi məlumdursa, iş kursunu bu tarixə görə planlaşdır və sonuncu iki həftədə yalnız simulyasiya et.
Müəllimdə nəyə baxmaq: iş ingilis dili üçün xüsusi meyarlar
Business English müəllimi ümumi müəllimdən bir neçə cəhətlə fərqlənir. Birincisi, onun özünün iş mühitində, xüsusilə beynəlxalq mühitdə təcrübəsi olmalıdır. Heç vaxt korporativ mühitdə işləməyən müəllim iclas və danışıqlar üçün real ifadələri bilmir. İkincisi, sənin sahənə maraq göstərməli və o sahənin lüğətini öyrənməyə hazır olmalıdır. Üçüncüsü, dərsi tapşırıq əsaslı qurmalıdır: hər dərsin sonunda işdə tətbiq edəcəyin konkret nəticə olmalıdır.
Sınaq dərsində üç şeyi yoxla. Birincisi, müəllim sənin ehtiyacını soruşur, yoxsa dərhal dərslikdən keçir. İkincisi, sənin yazdığın bir cümləni düzəldəndə səbəbi izah edir. Üçüncüsü, sənə dərsdən sonra konkret ev tapşırığı və ya iş tapşırığı verir. Bu üç əlamət varsa, müəllim iş üçün uyğundur. Müxtəlif müəllimləri qiymət və rəylərlə yan-yana müqayisə etmək üçün ingilis dili repetitorları tap səhifəsindən istifadə edə bilərsən.
Əlavə olaraq sertifikat sualı yaranır. Bəzi işəgötürənlər IELTS və ya Cambridge kimi sertifikat tələb edir, bəziləri isə yalnız müsahibədə səviyyəni yoxlayır. Hansı sertifikatın sənin sahən üçün daha uyğun olduğunu bilmək üçün hansı ingilis dili sertifikatını seçməli yazısını oxuya bilərsən. Sertifikat lazım deyilsə, iş kursunun nəticəsini real iş vəziyyətlərində ölçmək daha düzgündür: neçə email müstəqil yazdın, neçə iclasda fikrini bildirdin.
İş ingilis dilini gündəlik həyata necə qatmaq olar
Kurs həftədə bir-iki saat verir, qalan vaxt sənin əlindədir. İşləyən insan üçün bunun üstünlüyü var: iş mühitinin özü məşq meydanıdır. İş emaillərinin bir hissəsini ingiliscə yazmağa başla, hətta bu məcburi deyilsə belə. Əvvəlcə qısa və sadə emaillərlə, sonra daha mürəkkəblərlə. Yazdığını dərsdə müəllimə göstər, səhvləri birlikdə düzəldin.
İkinci üsul, öz sahəndən ingiliscə mənbə oxumaqdır. LinkedIn məqalələri, sahə üzrə bloqlar və podkastlar həm lüğətini genişləndirir, həm də sahədəki yeniliklərdən xəbərdar edir. Hər həftə bir məqalə oxu, on faydalı ifadə çıxar və növbəti dərsdə onlarla cümlə qur. Üçüncü üsul, ingiliscə iclas və vebinarlara qatılmaqdır. Əvvəlcə dinləyici kimi, sonra bir sual verərək. İlk sualı əvvəlcədən yazıb hazırla, bu qorxunu xeyli azaldır.
Dördüncü üsul, hər gün 10-15 dəqiqə danışıq məşqidir. Maşında, yolda və ya səhər ofisə gedəndə öz işini ingiliscə nağıl et: bu gün nə etdim, sabah nə edəcəyəm, hansı problemi həll etməliyəm. Bu sadə üsul iş lüğətini aktivləşdirir və danışıqda tərəddüdü azaldır.
Dörd addımlıq seçim planı
Aşağıdakı plan kursdan əvvəl bir həftə ərzində tətbiq edilə bilər. Hər addımın nəticəsi var və təsadüfi qərardan qoruyur.
Planı izləyən peşəkar üçün ən böyük risk, yəni ümumi mövzularda vaxt itirib iş dilinə keçməmək xeyli azalır. Çünki ehtiyac yazılıb, səviyyə yoxlanıb, format sınaqdan keçirilib və ilk ay real göstəricilərlə ölçülüb. İş üçün ən yaxşı kurs ən məşhur kurs deyil, sənin işinə, səviyyənə və qrafikinə ən yaxşı uyğun gələn kursdur.
İş üçün ingilis dili öyrənənlərin ən çox etdiyi səhvlər
Birinci səhv, ümumi kursu iş kursu ilə qarışdırmaqdır. Adı "ingilis dili kursu" olan hər proqram iş dilini öyrətmir. Kursa yazılmazdan əvvəl proqramda email, iclas və təqdimat bölmələrinin olub-olmadığını soruş. İkinci səhv, hazır ifadələri əzbərləməkdir. Əzbərlənmiş cümlə yalnız ssenari uyğun gələndə işləyir, sual gözlənilməz olanda isə insan donub qalır. Əvəzində ifadələrin quruluşunu başa düşmək və dəyişdirməyi öyrənmək lazımdır.
Üçüncü səhv, yalnız yazıya fokuslanıb danışığı atmaqdır. Çox insan emaili yaxşı yazır, amma iclasda susur. İş mühitində isə hər ikisi lazımdır. Dördüncü səhv, gec başlamaqdır: təqdimat və ya müsahibəyə iki həftə qalmış kursa yazılmaq çox vaxt nəticə vermir. Ən azı 6-8 həftə əvvəl başlamaq lazımdır. Beşinci səhv, işdə ingilis dilini tətbiq etməməkdir. Dərsdə öyrəndiyini işdə sınamayan insan irəliləyişi hiss etmir və motivasiyasını itirir.
Altıncı səhv, mükəmməl olmağı gözləməkdir. Çox peşəkar ingiliscə danışmamaq üçün "hələ hazır deyiləm" deyir. Əslində işdə uğur mükəmməl qrammatikadan çox aydınlıq və inamdan asılıdır. Kiçik səhvlərlə, amma aydın və inamla danışan insan çox vaxt daha yaxşı təəssürat yaradır. Yeddinci səhv, nəticəni tez gözləməkdir. Həftədə iki dərs və gündəlik tətbiqlə iş yazışmasında və iclasda hiss olunan irəliləyiş adətən üç ay sonra gəlir. Bu müddətdə kiçik ölçülər qoy: ayda neçə email müstəqil yazdın, neçə yeni ifadə işlətdin.