İşləyənlər üçün ingilis dili kursu seçəndə əsas sual dərsin keyfiyyəti deyil, onun həyatına necə sığacağıdır. Səhər saat səkkizdən axşam altıya qədər iş, yol, nahar, ailə və yuxu arasında "mən ingilis dilinə vaxt tapmıram" cümləsi hamıya tanışdır. Kursa yazılırsan, ilk iki həftə həvəslə gedirsən, sonra iş yığılır, bir dərsi buraxırsan, sonra ikincini, və üçüncü həftədə artıq qrupdan geri qalmısan. Bu hekayə çox insanda təkrarlanır və səbəb tənbəllik deyil, yanlış seçilmiş qrafikdir.
Bu yazıda işləyən insan üçün kursun necə seçiləcəyini, axşam və həftəsonu formatlarının hansı hallarda işlədiyini, yorğun başla dərsdən necə səmərə götürəcəyini və dərsləri buraxmamağın praktik yollarını göstəririk. Ümumi seçim meyarlarını artıq ingilis dili kursu seçərkən meyarlar yazısında yazmışıq, burada isə yalnız vaxtı məhdud olan peşəkarın ehtiyaclarına fokuslanırıq.
İşləyənin əsas problemi: vaxt yox, enerji
İnsanlar çox vaxt "vaxtım yoxdur" deyir, amma real vəziyyətə baxanda həftədə iki saat tapmaq mümkündür. Əsas problem həmin iki saatın hansı vəziyyətdə gəlməsidir. İş günü bitəndə beyin yorğundur, diqqət dağınıqdır və yeni məlumatı qəbul etmək qabiliyyəti aşağıdır. Yorğun beyinlə keçirilən yüzlərlə dərs bir yerdə dayanıb qalır, çünki yeni sözlər qısamüddətli yaddaşa düşür, orada da qalmır.
Bu səbəbdən işləyən üçün kurs seçərkən iki sual verməlisən. Birinci, dərs mənim ən enerjili vaxtıma düşürmü. İkinci, dərs mənə yol və hazırlıq üçün əlavə vaxt xərcləməyə məcbur edirmi. Əgər dərs şəhərin o biri ucunda keçirilirsə və sən iş yerindən birbaşa səkkiz yüz metr piyada yol getməlisənsə, ilk iki həftədən sonra bu yük dözülməz olacaq. Ona görə yol vaxtı olmayan format işləyənlər üçün böyük üstünlükdür.
Üçüncü amil, dərsin qurulma tərzidir. Hazırlıq tələb edən kurs, yəni hər dəfə yarım saat ev tapşırığı və ya hazırlıq oxu, yorğun adam üçün ağırdır. İşləyənə uyğun kursda dərsin böyük hissəsi dərs içində keçir, ev tapşırığı isə qısa və konkret olur. Beləliklə dərs gündəlik yükü artırmır, onu bir az da olsa azaldır, çünki sən real məqsədə doğru hərəkət etdiyini hiss edirsən.
Axşam kursu: nə vaxt işləyir
Axşam dərsləri işləyənlər üçün ən çox seçilən formatdır, çünki iş günü ilə toqquşmur. Amma bu formatın öz şərtləri var. Dərs saat 18:30-dan əvvəl başlayırsa, çoxları iş yerindən vaxtında çıxa bilmir. 21:00-dan sonra isə yorğunluq artıq dərsin yarısını yeyir. Ən sabit vaxt aralığı 19:00 ilə 20:30 arasıdır: insan evə çatıb bir şey yeyir, bir az dincəlir və dərsə hazır olur.
Dərsin müddəti də vacibdir. İki saatlıq axşam dərsi başlanğıcda sevindirici görünsə də, ikinci saatda diqqət tamamilə itir. İşləyən üçün 60-75 dəqiqəlik dərs daha yaxşıdır. Qısa dərs daha sıx və daha məhsuldar olur, həm də hər həftə iki dəfə keçirməyə imkan verir. Həftədə bir uzun dərsdən çox, iki qısa dərs yaddaşa daha yaxşı oturur, çünki təkrar aralığı qısalır.
Axşam qrupu seçərkən qrupdakı insanların da işləyən olduğundan əmin ol. Eyni vəziyyətdəki qrup yoldaşları dərsi buraxmağın səbəbini başa düşür, ritm də qrupun reallığına uyğun qurulur. Tələbələrlə qarışıq qrupda isə temp ya çox sürətli, ya çox rahat ola bilər. Qrup və fərdi formatın üstünlüklərini ətraflı qrup yoxsa fərdi ingilis dili dərsi yazısında müqayisə etmişik.
Həftəsonu kursu: üstünlüklər və təhlükələr
Həftəsonu kursu axşam yorğunluğundan qurtulmaq istəyənlər üçün cəlbedicidir. Şənbə səhəri insan dincəlmişdir, diqqəti yüksəkdir və iki-üç saatlıq dərs real dərin məşqə imkan verir. Bu formatın ən böyük üstünlüyü budur: nisbətən az dərslə daha çox material keçmək olur. Bəzi insanlar üçün həftəsonu dərsi həftənin ən sevimli saatına çevrilir.
Amma bu formatın təhlükəsi də var. Həftədə bir dəfə dərs olduğu üçün təkrar aralığı yeddi gündür və bu aralıqda yeni öyrənilən sözlərin böyük hissəsi unudulur. Həm də həftəsonu planları (toy, ailə görüşü, səfər) tez-tez dərsi pozur. Bir dərs buraxanda iki həftə fasilə yaranır, və bu artıq real geriləmədir. Əgər həftəsonu formatını seçirsənsə, həftə içi 15-20 dəqiqəlik gündəlik təkrar mütləqdir.
Ən yaxşı variant çox vaxt qarışıq modeldir: həftəsonu bir uzun dərs və həftə içi bir qısa axşam sessiyası. Birinci dərs yeni material və danışıq məşqi verir, ikincisi isə yaddaşda möhkəmləndirir. Əgər sürətli nəticə lazımdırsa, intensiv ingilis dili kursu formatının işləyən üçün nə vaxt uyğun gəldiyini də oxumağı məsləhət görürük.
Onlayn format: işləyənin ən böyük müttəfiqi
İşləyənin vaxtının ən böyük oğrusu yoldur. Bakıda 40-50 dəqiqəlik yol hər dərsə bir saat əlavə vaxt deməkdir və həftədə iki dərs üçün bu artıq dörd saat yükdür. Onlayn dərslərdə bu yük sıfıra enir: iş yerindən evə çatırsan, noutbuku açırsan və dərs başlayır. Bəzi işləyənlər nahar fasiləsində 30 dəqiqəlik qısa dərs də edir və bu tamamilə işləyən modeldir.
Onlayn formatın digər üstünlüyü qeydlərdir. Dərs yazılırsa, buraxdığın dərsə sonradan baxa bilərsən və yarımçıq qalmırsan. Ezamiyyətə gedəndə, başqa şəhərdə olanda və hətta tətildə belə dərsə qoşulmaq olur. Bu, işləyənin həyatı üçün çox önəmlidir, çünki qrafik həmişə dəyişir. Hər iki formatın dərin müqayisəsi üçün onlayn yoxsa oflayn ingilis dili kursu yazısına baxa bilərsən.
Onlayn dərsin zəif cəhəti diqqətin dağılmasıdır. Evdə telefon, ailə və bildirişlər var. Bunun qarşısını almaq üçün dərs zamanı telefonu başqa otağa qoy, bildirişləri söndür və ailə üzvlərinə bu 60 dəqiqənin sənin üçün vacib olduğunu əvvəlcədən de. Kiçik hazırlıq dərsin keyfiyyətini xeyli artırır.
İş yerində ingilis dili: dərsi gündəlik işə bağla
İşləyənin üstün cəhəti odur ki, onun real ingilis dili ehtiyacı var və bu ehtiyac hər gün qarşısına çıxır. Elektron məktub, hesabat, müştəri danışığı, toplantı və təqdimat. Yaxşı kurs bu situasiyaları dərsə çevirir. Məsələn dərsdə birbaşa öz iş məktublarını yazırsan və müəllim onları düzəldir. Bu halda ev tapşırığı artıq əlavə yük deyil, işinin bir hissəsidir.
Bu yanaşma motivasiyanı da qoruyur. Ümumi kurs kitabındakı "mən bazara gedirəm" mövzusu işləyən üçün darıxdırıcıdır, amma "toplantını təxirə salmaq üçün nə deyim" mövzusu dərhal işə yarayır. Hər dərsdən sonra öyrəndiyin ifadəni növbəti gün iş yerində işlətməyə çalış. Bir ifadəni real situasiyada bir dəfə işlətmək, onu yüz dəfə təkrar etməkdən daha güclü yaddaş verir.
Əgər sənin məqsədin karyera inkişafıdırsa, ingilis dilinin maaşa və vəzifə artımına təsiri barədə ingilis dili maaşa necə təsir edir yazısındakı rəqəmlərə baxmağı tövsiyə edirik. Bu hədəfi bilmək dərsə ayrılan vaxtın niyə dəyərli olduğunu yadda saxlamağa kömək edir.
Dərsi buraxmamaq üçün sistem
İşləyənlər üçün kursun ən böyük təhlükəsi dərsi buraxmaqdır. Bir dərs buraxıldı, sonra ikincisi, və artıq insan özünü günahkar hiss edir və kursa qayıtmaq istəmir. Bu dövr çox vaxt ilk iki ayda baş verir. Onun qarşısını almağın yolu motivasiya yox, sistemdir: qərarı əvvəlcədən qəbul etmək və onu sürtünməsiz etmək.
Birinci qayda, dərs saatını təqvimdə qeyd et və onu iş görüşü kimi qəbul et. Eyni saatda başqa görüş təyin etmə. İkinci qayda, dərsi həftənin sabit günlərinə yerləşdir, məsələn çərşənbə axşamı və cümə axşamı. Sabit ritm qərar yorğunluğunu aradan qaldırır, çünki hər dəfə "bu gün gedim, getməyim" deyə düşünmürsən. Üçüncü qayda, buraxdığın dərsi dərhal başqa gün üçün köçür, çünki "sonra baxarıq" demək təxminən həmişə ləğv olunmaq deməkdir.
Dördüncü qayda, müəllimlə əvvəlcədən köçürmə şərtlərini razılaşdır. Yaxşı müəllim işləyənin qrafikinin dəyişdiyini bilir və 24 saat əvvəlcədən xəbər verəndə dərsi köçürür. Bu imkan olmayan kursa yazılmaq işləyən üçün riskdir. Beşinci qayda, dərslərin arasında kiçik təmas saxla: gündə 10 dəqiqə söz təkrarı və ya qısa dinləmə. Bunun üçün hazır rutin gündəlik ingilis dili öyrənmə rutini yazısındadır.
Əgər buna baxmayaraq iki həftə dərsi buraxmısansa, bunu uğursuzluq saymaq lazım deyil. Sadəcə növbəti dərsə qayıt. Çox insan vaz keçməyin səbəbini özünü günahlandırmaqda tapır, əslində vaz keçmənin əsas səbəbləri struktur xarakterlidir. Bu mövzunu ingilis dili öyrənməkdən niyə vaz keçirik yazısında ətraflı yazmışıq.
Üç tipik iş qrafiki: sənə hansı uyğundur
İşləyənlər eyni qrafiklə yaşamır. Aşağıdakı üç kart ən çox rast gəlinən iş ritmlərinə və onlara uyğun formata baxır. Özünü hansına yaxın hiss edirsənsə, kursu ona görə seç. İki profilə oxşayırsansa, daha sabit olanı əsas götür və digəri üçün müəllimlə ehtiyat plan qur.
Bu üç profilin ortaq cəhəti odur ki, hamısının qrafiki dəyişə bilər. Buna görə kursun elastikliyi qiymətdən də vacib ola bilər. Yüz manat ucuz olan, amma buraxılmış dərsi heç cür köçürməyən kurs, bir az bahalı, amma elastik olan kursdan çox vaxt daha baha başa gəlir, çünki ödədiyin dərsin bir hissəsi itir.
Qiymət və büdcə: işləyən üçün hesablama
İşləyənin üstün cəhəti odur ki, onun büdcəsi var, amma vaxtı yoxdur. Buna görə qiymət müqayisəsi tələbədən fərqli aparılmalıdır. Sadə qayda: kursun qiymətini sən real iştirak etdiyin dərslərin sayına böl. Ayda səkkiz dərs üçün ödəyib yalnız beşinə gedirsənsə, hər dərs 60 faiz bahadır. İşləyən üçün ən yaxşı qiymət ən aşağı qiymət deyil, ən az itki verən qiymətdir.
Bakıda qiymətlərin nəyə görə fərqləndiyini və orta rəqəmləri ingilis dili kursları qiymətləri yazısında göstərmişik. Əgər şirkətin təlim büdcəsi varsa, rəhbərindən dil kursunun xərcinin ödənilməsini soruşmağa dəyər. Bir çox şirkət bunu işçinin peşəkar inkişafı kimi dəstəkləyir və sənə heç bir əlavə xərc düşmür.
İşləyənlərin çoxu üçün qiymət ikinci dərəcəli məsələdir, birinci məsələ isə ödənilən pulun faktiki dərsə çevrilməsidir. Yenə də büdcə məhduddursa, xərc məsələsində daha sərfəli yollar axtaranlar üçün ucuz ingilis dili kursu üçün 7 məsləhət yazısı da faydalıdır. Orada keyfiyyətdən keçmədən xərci azaltmağın real yolları göstərilib: kiçik qrup, aylıq paket və şirkət dəstəyi.
Müəllimdə nəyə baxmaq lazımdır
İşləyənlərlə işləyən müəllim digərlərindən fərqlənməlidir. Birincisi, o yorğun tələbə ilə işləməyi bilməlidir: dərsin əvvəlində qısa isinmə, ortada əsas material və sonda yüngül, danışıq xarakterli məşq. İkincisi, bu müəllim elastik olmalıdır, yəni qrafikin dəyişəndə problem yaratmamalıdır. Üçüncüsü, ona sənin sahəni anlamaq lazımdır, ən azı ümumi şəkildə. Maliyyə, IT, hüquq və ya tibb sahəsində işləyənin lüğəti fərqlidir.
Sınaq dərsində ondan nə qədər çevik olduğunu açıq soruş: dərsi son anda köçürmək mümkündürmü, yazılış varmı, ev tapşırığı nə qədər vaxt aparır. Cavablar dəqiq və səmimi olmalıdır. Müəllimlərin qiymətini, təcrübəsini və rəylərini yan-yana görmək üçün ingilis dili repetitorları tap səhifəsindən istifadə edə bilərsən. İşləyən böyüklər üçün ümumi şərtlər isə böyüklər üçün ingilis dili kursu yazısındadır.
Yorğunluğu dərs planına çevirmək
Yorğunluğu aradan qaldırmaq mümkün deyil, amma onu planlaşdırmaq olar. Məsələn, dərs günlərində ağır qrammatika yox, danışıq və dinləmə məşqi etmək yorğun beyin üçün daha asandır. Danışıq dərsləri aktiv olduğu üçün insanı oyaq saxlayır, passiv dinləmək isə yuxu gətirə bilər. Ağır qrammatik mövzuları həftəsonu, ayıq vaxta saxlamaq daha ağıllıdır.
Dərsdən əvvəl qısa vərdiş də kömək edir: on dəqiqə yeriş, soyuq su, yüngül qəlyanaltı və ya qısa nəfəs məşqi. Bunlar sənə gün ərzində toplanan stressi boşaltmağa kömək edir. Dərsdən əvvəl telefon və iş mesajlarını bağla. Əgər ağlın hələ də işdədirsə, dərsin ilk on dəqiqəsi boşa gedəcək.
Müəllimlə də açıq danış. Əgər bu gün çox yorğunsansa, dərsin tempini azaltmağı xahiş et. Yaxşı müəllim bunu başa düşür və dərsi daha yüngül etmək üçün danışıq məşqinə keçir. Qısa, amma ardıcıl dərs həmişə uzun, amma sıx buraxılan dərsdən üstündür. Əsas məqsəd dərsə gəlməkdir, çünki gəlmək bütün prosesin yarısıdır.
Dörd addımlıq seçim planı
Aşağıdakı plan səni qrafikin təhlilindən ilk ayın yoxlamasına qədər aparır. Hər addımın konkret nəticəsi var, bu da təsadüfi qərardan çəkindirir və səni real məlumatlara əsaslanan seçimə yönəldir.
Bu planı izləyəndə ən böyük risk, yəni üç həftədən sonra kursu tərk etmək xeyli azalır. Çünki qrafikin üzərində real hesab aparmısan, yoxlama dərsi etmisən və ilk ayın nəticəsini ölçmüsən. İşləyən üçün ən yaxşı kurs ən məşhur kurs deyil, sənin həyatına ən az sürtünmə ilə sığan kursdur.
İşləyənlərin ən çox etdiyi səhvlər
İşləyənlər kurs seçərkən eyni səhvləri təkrarlayır. Birinci səhv, həvəsin yüksək olduğu ilk həftədə çox dərs götürməkdir: həftədə dörd dərsə yazılırsan, iki həftədən sonra yorulub hamısını buraxırsan. İki dərslə başlamaq və tədricən artırmaq daha ağıllıdır. İkinci səhv, iş yerinə yaxın amma ev tərəfdən uzaq yer seçmək və ya əksinə, sonradan yola vaxt itirmək.
Üçüncü səhv, ödənişi uzun müddətə, məsələn altı aylıq paketə birdən etməkdir. Qrafikin dəyişə biləcəyini bilirsənsə, aylıq paket götürmək daha təhlükəsizdir. Dördüncü səhv, yalnız dərsə güvənib dərslər arasında heç nə etməməkdir. Həftədə iki dərs tək başına kifayət etmir, gündəlik 10 dəqiqəlik təkrar vacibdir. Beşinci səhv, işdə ingiliscə danışmaqdan qaçmaqdır. Hər dəfə tərcüməçiyə və ya həmkarına ağır işi ötürürsənsə, bildiklərini real situasiyada heç vaxt yoxlamırsan.
Altıncı səhv, nəticəni çox tez gözləməkdir. İşləyən üçün irəliləyiş yavaş görünə bilər, çünki dərs sayı azdır. Amma altı ay ardıcıl iki dərs və gündəlik təkrar, yeddi-səkkiz aylıq sporadik dərsdən qat-qat çox nəticə verir. Ardıcıllıq həmişə intensivlikdən üstündür. Əgər motivasiya zəifləyirsə, bu normaldır və qısa bir fasilədən sonra qayıtmaq mümkündür.