Bir anket: "Türk dilindəsinizsə — azərbaycanca deyil, türkcə danışın." Çox azərbaycanlı bu testi keçir. Amma bir az sonra problemlər başlayır: söz vurğusu, "e/ı/ö/ü" səsləri, qrammatika fərqləri. Bu məqalə o fərqləri, Türkiyədə oxumaq istəyənlər üçün lazımı bilgiləri əhatə edir.
Azərbaycanca ilə türkcənin oxşarlığı — faktlar
Dilçilər azərbaycan və türk dilinin leksik uyğunluğunu 60–70% hesablayır. Bu o deməkdir ki, çox sözü ya eynidir, ya da az fərqlə anlaşılır. Bu böyük bir üstünlükdür — rus dili öyrənənlərə nisbətən çox daha sürətli gedir.
Eyni olan şeylər
- Söz sırası: Azərbaycan dilindəki kimi — Fəil cümlənin sonundadır
- Şəkilçi sistemi: Türk dili də şəkilçidir — azərbaycanca kimi
- Fel zamanları: Çox oxşar — "yapıyorum" vs "edirəm"
- Sözlər: kitap/kitab, okul/məktəb, araba/avtomobil...
Fərqlər — tələ yaradan məqamlar
- Fonetika: Türk dilindəki "ı" səsi azərbaycan dilindəkindən fərqlidir — "kız" (türk) vs "qız" (az.)
- Söz vurğusu: Türkcədə vurğu adətən son hecadadır, azərbaycanda fərqlidir
- Leksik fərqlər: "araba" = avtomobil (türk), "arabа" = araba (az.); "köprü" = körpü — bunlar "yanlış dostlar" (false friends) adlanır
- "Ben/ben": Türkcədə "ben" = mən; azərbaycan türkcəsinin dialektlərindən asılı olaraq çaşqınlıq yaradır
Türk dilini neçə ayda öyrənmək olar?
| Hədəf | Azərbaycanlı üçün (gündə 45 dəq) |
|---|---|
| Gündəlik ünsiyyət (A2) | 2–3 ay |
| Axıcı danışmaq (B1–B2) | 5–7 ay |
| Akademik türkcə (YÖS üçün) | 8–12 ay |
Bu müddət ingilis dili bacarıqlarını öyrənməkdən 2–3 dəfə qısadır.
YÖS imtahanı nədir?
YÖS (Yabancı Uyruklu Öğrenci Sınavı) — Türk universitetlərinə xarici tələbələrin qəbul imtahanıdır. İki bölmədən ibarətdir:
- Temel Öğrenme Becerileri (TÖB): Riyaziyyat, həndəsə, məntiq — türk dili bilmədən keçmək olur
- Türkçe Dil Becerisi (TDB): Türk dili oxuma, qrammatika — azərbaycanlılar üçün əlçatandır
YÖS-ə hazırlıq üçün güclü riyaziyyat bazası vacibdir — TÖB bölməsi ağır riyaziyyat sualları ehtiva edir.
Türkiyə Burslari — pulsuz Türkiyə
"Türkiye Burslari" proqramı hər il 5,000-dən çox xarici tələbəyə tam scholarship verir. Azərbaycanlılar üçün ən real seçim budur. Tələblər:
- Bakalavr üçün: attestat orta bal 85+, yaş 21-dən kiçik
- Magistratura üçün: diplom 3.0+ GPA, ingilis/türk dili sertifikatı
- Müsahibə: ingilis və ya türk dilindədir
Dövlət təqaüd proqramları haqqında ətraflı oxuyun — Türkiyə Burslari da orada izah edilib.
Tutor.az-da türk dili repetitorları var.