Second Conditional

Bu, kursun 29-cu dərsidir. Əvvəlki dərsdə First Conditional ilə gələcəkdə baş verə biləcək real halları öyrəndin və sonda söz vermişdik: indi Second Conditional gəlir. Nümunə: If I had a lot of money, I would travel the world (Çoxlu pulum olsaydı, dünyanı gəzərdim). Burada söhbət real planlardan yox, xəyaldan, arzudan və ya indi gerçək olmayan haldan gedir.

Bu dərsdə iki tanış şeyi yeni şəkildə birləşdirəcəksən. Şərt hissəsində Past Simple (Dərs 12) olacaq, nəticə hissəsində isə would. Üstəlik, should, would və might dərsində (Dərs 26) hazır qalıp kimi gördüyün If I were you, I'd... ifadəsinin niyə belə yazıldığını nəhayət aydınlaşdıracağıq.

Forma: if + Past Simple, would + ilkin fel

Azərbaycan dilində xəyali şərt "-saydı, -ərdi" quruluşu ilə deyilir: Pulum olsaydı, maşın alardım. Quşlar kimi uça bilsəydim, hər gün dağlara gedərdim. İngilis dilində də cümlə iki hissədən ibarətdir. Birinci hissə təsəvvür etdiyin şərti deyir, ikinci hissə onun xəyali nəticəsini.

Burada ən vacib sual budur: niyə keçmiş forma? Çünki bu keçmiş forma keçmiş zamanı yox, reallıqdan uzaqlığı göstərir. If I had a bike cümləsi keçmişdən danışmır, indidən danışır: indi velosipedim yoxdur. İngilis dilində "bir pillə geri" getmək "bu, real deyil" demək üsuludur. Dərs 28-də şərt hissəsi Present Simple idi (real imkan), indi isə Past Simple-dir (xəyal). Eyni şey nəticədə də baş verir: will əvəzinə onun "keçmiş forması" would gəlir.

Üç qaydanı yadda saxla. Birincisi, if hissəsində would yoxdur. If I would have a bike Azərbaycanlıların ən çox yazdığı səhvdir, çünki "olsaydı" sözündə "-ardı" hiss olunur. Doğrusu: If I had. İkincisi, would-dan sonra ilkin fel gəlir, he/she/it ilə də -s yoxdur: she would help. Üçüncüsü, vergül: if başdadırsa, ondan sonra vergül qoyulur.

Danışıqda would çox vaxt 'd kimi qısaldılır: I'd, you'd, he'd, she'd, we'd, they'd. Diqqət: Dərs 24-də öyrəndiyin kimi 'd həm would, həm had ola bilər. Əgər ondan sonra ilkin fel gəlirsə, bu would-dur: I'd travel. Bir neçə hazır nümunə:

• If I lived near the sea, I would swim every day. Dənizin yaxınlığında yaşasaydım, hər gün üzərdim.
• If she knew his address, she would send him a card. Onun ünvanını bilsəydi, ona kart göndərərdi.
• If we had more time, we would visit the old town. Vaxtımız çox olsaydı, köhnə şəhərə baş çəkərdik.
• If they spoke French, they'd move to Lyon. Fransızca bilsəydilər, Lyona köçərdilər.

İndi ilk məşqi edək. Hər tapşırıqda düzgün formanı seç və ya yaz.

Was və were: If I were you

Second Conditional-da bir qəribəlik var. Adi Past Simple-da I was, he was, she was deyirik, amma xəyali şərtdə were bütün şəxslərlə işlənə bilər: If I were rich, If he were here, If it were easier. Bu, ingilis dilinin köhnə "şərt forması"ndan qalıb. Rəsmi yazıda were daha düzgün sayılır. Gündəlik danışıqda isə çoxları If I was rich deyir və bu da qəbul olunur. Sənə tövsiyəm: imtahanda və yazıda were yaz, danışıqda hər ikisini eşidəndə təəccüblənmə.

Amma bir ifadə var ki, orada were demək məcburiyə yaxındır: If I were you, I would... Bu, "Sənin yerində olsaydım..." deməkdir və məsləhət vermək üçün ən çox işlənən qalıpdır. If I were you, I would apologize (Sənin yerində olsaydım, üzr istəyərdim). Burada "mən sən ola bilmərəm" fikri açıq-aşkar xəyaldır, ona görə Second Conditional-dır. Qalıbı Dərs 26-da hazır ifadə kimi öyrənmişdin, indi niyə belə olduğunu bilirsən.

Başqa bir faydalı qalıp: If I were in your shoes (sənin ayaqqabında olsaydım), yəni sənin vəziyyətində. Bu da məsləhət üçün işlənir. Əgər ingilis dilində nəzakətli söhbət etmək istəyirsənsə, ingilis dilində small talk məqaləsində If I were you... kimi yumşaq məsləhət ifadələrinin nümunələri var. Məsləhət verərkən "you must" əvəzinə If I were you, I'd... demək həm daha nəzakətlidir, həm daha təbiidir.

Would, could, might və First ilə Second fərqi

Nəticə hissəsində yalnız would yazmaq məcburi deyil. Dərs 28-dəki will, might, can seçimi burada da var, yalnız hamısı "bir pillə geriyə" keçir:

Fərq incədir. I would drive you deyəndə qərarın qətidir. I could drive you deyəndə yalnız imkanı göstərirsən. I might drive you deyəndə isə hələ qərar verməmisən. Üçü də Dərs 26-dan tanıdığın modal fellərdir, yəni ilkin fel ilə işlənir və -s qəbul etmir.

İndi ən vacib hissəyə gələk: First ilə Second Conditional arasında fərq. Dərs 28-də If I win, I will celebrate öyrənmişdin. Bu dərsdə If I won, I would celebrate. Hər ikisi gələcək haqqındadır, hər ikisi eyni mövzudur, amma fərq sənin ehtimala münasibətindədir. Birincidə qalib gəlmək real görünür. İkincidə isə qalib gəlmək çətin və ya uzaq görünür.

Sadə sınaq: özündən soruş, "Bu cümlə doğrudanmı baş verə bilər?" Cavab "bəli, çox güman" olarsa, First Conditional. Cavab "yox, bu xəyaldır" və ya "bu çox çətindir" olarsa, Second Conditional. Eyni söz hətta iki növdə də ola bilər: If it snows tomorrow, we will stay home real proqnozdur, If it snowed in July, we would be shocked isə qeyri-mümkün hadisədir.

Bu fərqləri kiçik qrupda canlı misallarla məşq etmək istəyirsənsə, ingilis dili kursları səhifəsində variantlara baxa bilərsən.

İnkar, sual və qısa cavab

İnkar iki yerdə ola bilər. Şərt hissəsində: If I didn't have to work, I would join you (İşləməli olmasaydım, sənə qoşulardım). Nəticə hissəsində: If I had time, I wouldn't miss the show (Vaxtım olsaydı, şounu qaçırmazdım). wouldn't = would not. Əgər şərt hissəsində be feli varsa, inkar yenə was/were ilə qurulur: If I weren't so tired, I would go out (Bu qədər yorğun olmasaydım, çölə çıxardım). didn't be demək səhvdir, Dərs 1-dən xatırlayırsan ki, be feli özü inkar olunur.

Sual iki cür qurulur. Birincisi, sual sözü ilə: What would you do if you won the lottery? (Lotereyanı qazansan, nə edərdin?). If hissəsi sondadır, buna görə vergül yoxdur və hissə Past Simple-da qalır. Sual sözləri üçün sual sözləri dərsinə (Dərs 14) qayıda bilərsən. İkincisi, bəli-xeyr sualı: Would you go if they invited you? (Səni dəvət etsələr, gedərdin?). Cavab da qısadır: Yes, I would / No, I wouldn't. Müsbət qısa cavabda qısaltma yoxdur (Yes, I'd səhvdir), eynilə Dərs 1-dəki kimi.

Bir də çox işlənən xəyal qalıbı var: I wish... Onun da arxasında eyni məntiq durur: I wish I had more time (Kaş vaxtım çox olsaydı). Orada da Past Simple reallıqdan uzaqlığı göstərir, ona görə bu dərsin qaydasını bilmək onu da asan edir.

Canlı dialoq: Qusarda xəyallar

Səbinə və Emin Qusarda yay axşamı bağda oturub xəyal qurur. Dialoqda hər if cümləsini tap və özünə de: şərt hissəsində would varmı?

• Səbinə: What would you do if you had a whole year off? (Bütöv bir il istirahətin olsaydı, nə edərdin?)
• Emin: Hmm. If I had a year off, I would travel around Europe. I'd start in Italy. (Hmm. Bir il istirahətim olsaydı, Avropanı gəzərdim. İtaliyadan başlayardım.)
• Səbinə: Really? If I were you, I'd go to Japan first. The food is amazing. (Doğrudan? Sənin yerində olsaydım, əvvəl Yaponiyaya gedərdim. Yeməklər möhtəşəmdir.)
• Emin: Maybe. But if I went to Japan, I would need to learn some Japanese. (Bəlkə. Amma Yaponiyaya getsəm, bir az yapon dili öyrənməli olardım.)
• Səbinə: You could take a course online. If I had your free time, I'd start tomorrow! (İnternetdə kurs keçə bilərsən. Sənin boş vaxtın mənim olsaydı, sabah başlayardım!)
• Emin: And what about you? If you won a prize, what would you do with it? (Bəs sən? Mükafat qazansan, onunla nə edərdin?)
• Səbinə: I'd open a small bookshop here in Qusar. If I had a shop, I might add a café, too. (Burada, Qusarda, kiçik kitab dükanı açardım. Dükanım olsaydı, bəlkə kafe də əlavə edərdim.)

Dialoqda Second Conditional hər dəfə bir iş görür: What would you do... (sual), I would travel (xəyali plan), If I were you, I'd go... (məsləhət), You could take a course (imkan), I might add a café (zəif ehtimal). Ucadan oxu, sonra Eminin yerinə öz xəyallarınla cümlələr qur: If I..., I would...

Gündəlik danışıqda bu cümlələr də çox işləyir:

• If I were you, I wouldn't worry. Sənin yerində olsaydım, narahat olmazdım.
• It would be nice if we could meet more often. Daha tez-tez görüşə bilsəydik, yaxşı olardı.
• I'd love to, but if I said yes, I'd be late. Çox istərdim, amma razılaşsam, gec qalardım.
• What would you do if you were me? Mənim yerimdə olsaydın, nə edərdin?

Azərbaycanlıların Second Conditional-da ən çox etdiyi 6 səhv

Səhvlərin çoxu Azərbaycan dilindəki "-saydı, -ardı" quruluşunun sözbəsöz tərcüməsindən gəlir. Hər birini bir dəfə görmək kifayətdir:

Birinci səhv Azərbaycan dilindən gəlir: "olsaydı" sözündə "-ardı" hiss olunur və would yazmaq istəyirik. İngilis dilində isə xəyal yalnız bir yerdə (nəticədə) would ilə, şərtdə isə Past Simple ilə deyilir. İkinci səhv əksinədir: nəticədə would buraxanda cümlə mənasını itirir. Üçüncü səhv iki şərt növünü qarışdırır: Present Simple və would bir cümlədə uyğun gəlmir, ya First (If I have, I will), ya Second (If I had, I would) seç. Dördüncü səhv If I were you qalıbını pozur. Beşinci səhv would-dan sonra -s yazmaqdır, modallardan sonra ilkin fel gəlir (Dərs 26). Altıncı səhvdə be feli özü inkar olunur. Daha geniş nümunələr üçün azərbaycanlıların ingilis dilində etdiyi səhvlər məqaləsinə də baxa bilərsən.

Ev tapşırığı: öz xəyalların

Testdən əvvəl qaydanı öz həyatına tətbiq et. Aşağıdakı plana uyğun 8 cümlə yaz:

1. İki xəyali plan, pulla bağlı: If I had a million manats, I would build a school.
2. İki məsləhət (If I were you ilə): If I were you, I would sleep earlier.
3. İki ehtimal (might və ya could ilə): If I lived in Paris, I might open a café.
4. Bir sual: What would you do if you could fly?
5. Bir cümlə inkar şərtlə: If I weren't so shy, I would speak more in class.

Yazdıqlarını ucadan oxu və hər cümlədə yoxla: şərt hissəsində Past Simple var, would yoxdur, nəticədə would (və ya could, might) var, if əvvəldədirsə vergül qoyulub. Cümlələrini müəllimlə yoxlamaq istəyirsənsə, ingilis dili repetitorları tap və növbəti dərsə yoxlanmış variantla gəl.

Yekun test

Bütün dərsi birlikdə yoxlayaq. 12 sualdan ən azı 10-una düzgün cavab versən, dərs keçilmiş sayılır. Səhv etsən, narahat olma: hər cavabın altında izah var, "Yenidən et" düyməsi ilə testi təkrar edə bilərsən.

Növbəti addım

Bu dərsdə Second Conditional sənə xəyali və real olmayan halları if ilə ifadə etməyi öyrətdi. Növbəti dərsdə Third Conditional mövzusuna keçəcəyik: If I had studied harder, I would have passed the exam (Daha çox oxusaydım, imtahandan keçərdim). Orada söhbət keçmişdə olmuş və artıq dəyişdirmək mümkün olmayan hallardan, yəni peşmanlıqdan gedir. Third Conditional Past Perfect (Dərs 24) üzərində qurulur: bu dərsdəki "bir pillə geriyə" məntiqini bir də təkrarlayacağıq, bu dəfə Past Simple əvəzinə Past Perfect olacaq. Ona görə had + üçüncü forma qaydasını təzələmək yaxşı fikirdir.

Qaydaları daha geniş nümunələrlə görmək istəsən, Cambridge Dictionary-nin if cümlələri haqqında qrammatika səhifəsi yaxşı əlavə mənbədir.

Tez-tez verilən suallar