Səyahət üçün ingilis dili kursu axtaran insanın problemi adətən "ingilis dilini bilmirəm" deyil, "lazım olan anda danışa bilmirəm" olur. Məktəbdə qrammatika keçmisən, bəlkə də tətbiqlərdə söz öyrənmisən, amma hava limanında sıra gözləyərkən, otel qəbulunda və ya taksi sürücüsü ilə söhbətdə cümlələr yadından çıxır. Bu hal çox yayılmışdır və düzgün qurulmuş kurs onu bir neçə həftəyə aradan qaldıra bilər.
Bu yazıda səyahət məqsədi ilə ingilis dili öyrənmək istəyənlər üçün kursun nələri əhatə etməli olduğunu, neçə həftənin real olduğunu, qrup və fərdi dərs arasında necə seçim ediləcəyini və kursdan əvvəl hansı hazırlığın lazım olduğunu izah edirik. Ümumi seçim meyarları üçün ayrıca ingilis dili kursu seçərkən meyarlar yazısı var, burada yalnız səyahət məqsədinə fokuslanırıq.
Səyahət üçün ingilis dili adi kursdan nə ilə fərqlənir
Ümumi ingilis dili kursu səni geniş mövzulara hazırlayır: tarix, texnologiya, iş, hobbi. Səyahət üçün isə dar və çox praktik bir dəst lazımdır. Sən tez-tez təkrarlanan səkkiz-on situasiyada özünü ifadə edə bilməlisən, qalanını isə jestlə, telefonla və sadə cümlə ilə həll edəcəksən. Buna görə səyahət kursu daha qısa, daha danışıq yönümlü və ssenari əsaslı olmalıdır.
Birinci fərq, prioritetdir. Adi kursda ilk aylarda zamanlar, artikllar və qrammatika qaydaları dərinləşir. Səyahət kursunda isə birinci həftədən "Can I have...", "Could you tell me where...", "How much is...", "I'd like to book..." kimi hazır konstruksiyalar işlənir. Qrammatika ikinci plandadır, yəni lazım olan qədər izah olunur.
İkinci fərq, dinləməyə verilən diqqətdir. Çox insan cümlə qurmağı öyrənir, amma cavabı başa düşə bilmir. Səyahətdə isə qarşı tərəf sənin üçün yavaşlamır: hava limanı elanları, sürücünün aksenti, restoranda ofisiantın sürətli sualları. Yaxşı kurs real səs yazılarından və müəllimin təbii sürətli nitqindən istifadə edir.
Üçüncü fərq, müddət və məqsədin aydınlığıdır. "Səfərə iki ay qalıb" cümləsi kursun planını müəyyən edir. Bu müddətdə heç kim ingilis dilini mükəmməl öyrənmir, amma mövzu dar olduğu üçün səyahətdə rahat hərəkət etmək mümkündür. Dərsin əsas ölçüsü "neçə söz bilirsən" yox, "hansı vəziyyətdə problemsiz çıxırsan" olmalıdır.
Səyahətdə lazım olan səkkiz əsas situasiya
Səyahət ingilis dili kursunun mərkəzində məhz bu situasiyalar dayanmalıdır. Hər birinin öz lüğəti, öz tipik sualı və öz tipik cavabı var. Kurs seçərkən proqramda bunların olub-olmadığını yoxla. Əgər proqram hələ də "present perfect, past continuous" kimi başlıqlarla başlayırsa, bu səyahət kursu yox, ümumi kursdur.
Birinci situasiya, hava limanıdır: qeydiyyat, baqaj, təhlükəsizlik yoxlaması, sərhəd nəzarəti və gate elanları. Sərhəddə "What is the purpose of your visit?" və "How long will you stay?" suallarına qısa, aydın cavab vermək lazımdır. İkinci situasiya, nəqliyyatdır: taksi, metro, avtobus bileti, naviqasiya və gecikmə. Üçüncüsü, otel: rezervasiya, check-in, otaqdakı problem, səs-küy şikayəti, erkən çıxış.
Dördüncü situasiya, restoran və kafedir: sifariş, allergiya, hesab və bəxşiş. Beşinci, alış-veriş: ölçü, qiymət, endirim, geri qaytarma. Altıncı, yol soruşmaq və istiqamət başa düşmək: "turn left", "straight ahead", "opposite", "next to". Yeddinci, təcili hallar: aptek, həkim, itirilmiş əşya, polis. Səkkizinci, sosial ünsiyyət: yeni tanış olduğun insanla qısa söhbət, öz ölkən haqqında danışmaq.
Sosial ünsiyyət çox adamın qorxduğu hissədir, amma ən yaxşı yadda qalan səyahət anları məhz buradan gəlir. Qısa söhbət üçün ifadələri kiçik söhbət üçün ingiliscə ifadələr yazısında topladıq, kursda isə bunları rol oyunu ilə məşq etmək lazımdır.
Neçə həftə kifayətdir: real müddət hesabı
Müddət başlanğıc səviyyədən asılıdır. Əgər bir qədər baza varsa, yəni sadə cümlələri başa düşürsənsə, 4 ilə 6 həftə həftədə iki dərslə səyahət üçün kifayət edir. Sıfırdan başlayanlar üçün isə 8 ilə 12 həftə lazım gələ bilər, çünki əvvəlcə əsas qrammatika və ən vacib 300 söz öyrənilməlidir. Burada saat sayı yox, tezlik və təkrar önəmlidir.
Həftədə bir dərs və gündəlik 20 dəqiqə müstəqil iş, ayda bir dərslə müqayisədə xeyli yaxşı nəticə verir. Çünki dil ardıcıl təkrarla yadda qalır. Qısa müddətə sıxışdırılmış çoxlu dərs isə sürətli irəliləyiş yaradır, amma yaddaşda qalıcılığı aşağıdır. Səfərə qədər 2 ay varsa, həftədə iki dərs ən optimal rejimdir. Əgər müddət 3-4 həftədirsə, intensiv format barədə intensiv ingilis dili kursu yazısını oxu.
Səviyyəni özün qiymətləndirə bilmirsənsə, qısa diaqnostik söhbət kifayətdir. Müəllim sənə on dəqiqə sadə suallar verir və başa düşmə və cavab sürətinə baxır. Səviyyə sistemini ətraflı bilmək istəyirsənsə, cefr səviyyələri yazısı hər səviyyədə nə edə biləcəyini göstərir. Səyahət üçün A2 səviyyə artıq çox işə yarayır, B1 isə sərbəst hiss etmək üçün ideal hesab olunur.
Üç səyahət tipi və onlara uyğun kurs
Səyahət hamı üçün eyni deyil. Birinci dəfə xaricə çıxan insanın ehtiyacı ilə hər ay iş səfərinə gedən insanın ehtiyacı fərqlidir. Aşağıdakı üç kart ən çox rast gəlinən tipləri, hədəfi, formatı və əsas riski göstərir. Özünə yaxın olanı seç, iki tipə uyğun gəlirsənsə, daha təcili olanı əsas götür.
Kartlardan görünür ki, kurs seçimi səyahətin uzunluğundan çox məqsəddən asılıdır. İlk dəfə çıxanda ən vacib şey inamdır: bir neçə sadə cümlənin işlədiyini görmək insanın qorxusunu xeyli azaldır. Tez-tez gedənlərdə isə problem artıq qorxu yox, ilişib qalmış səhvlərdir. İş səfərində isə yazılı və şifahi tonun düzgün seçilməsi önə çıxır.
Qrup, yoxsa fərdi dərs: səyahət üçün hansı daha yaxşıdır
Qrup dərsinin üstünlüyü qiymət və canlı mühitdir. 3-4 nəfərlik qrupda rol oyunları təbii alınır: biri turist, digəri otel işçisi olur, sonra rolları dəyişirsiniz. Başqalarının səhvlərindən də öyrənirsən. Mənfi tərəfi, hər kəsin marşrutu və səviyyəsi fərqli ola bilər, qrupun sürəti bəzən sənin səfərinə uyğun gəlmir.
Fərdi dərs isə sənin konkret səfərinə fokuslanır. İş səfərindəsənsə, müəllim sənin görüş ssenarini birlikdə qurur, təqdimatı məşq etdirir. Tətilə gedirsənsə, rezervasiya və marşrutun real nümunələri ilə işləyir. Dar vaxt məhdudiyyəti olanda fərdi dərs daha sürətli nəticə verir. İki formatın ətraflı müqayisəsi üçün qrup yoxsa fərdi ingilis dili dərsi yazısına baxa bilərsən.
Çox insan üçün ən yaxşı variant qarışıq modeldir: həftədə bir qrup dərsi danışıq məşqi üçün, ayda iki fərdi dərs isə səfərin konkret ssenariləri üçün. Bu model həm büdcəyə uyğundur, həm də iki fayda birləşir. Əgər dərs vaxtı sabit deyilsə, onlayn format əlverişlidir, bu barədə onlayn yoxsa oflayn ingilis dili kursu yazısında ətraflı yazmışıq.
Dərs necə keçməlidir: ssenari əsaslı model
Yaxşı səyahət kursunda dərs "dərslik oxumaq" kimi yox, "səyahətin məşqi" kimi keçir. Müəllim vəziyyəti verir: "Sən hava limanındasan, baqajın itib. Müdaxilə et." Sən danışırsan, müəllim cavab verir, sonra səhvləri və daha təbii variantları göstərir. Bu üsul real mühitə ən yaxın olduğu üçün ən səmərəli sayılır.
Dərs üç hissəyə bölünə bilər. Birinci hissə, on dəqiqə, yeni ifadələrin təqdimatıdır: müəllim vəziyyəti izah edir, əsas cümlələri göstərir. İkinci hissə, otuz dəqiqə, rol oyunudur: eyni situasiya fərqli variantlarla təkrar olunur, məsələn, hava limanında normal vəziyyət və problemli vəziyyət. Üçüncü hissə, on dəqiqə, rəydir: müəllim yazdığı səhvləri göstərir və növbəti dərsə tapşırıq verir.
Ev tapşırığı qısa olmalıdır. Hər gün 15 dəqiqə səs yazısı dinləmək və 5 cümləni ucadan təkrar etmək kifayətdir. Telefonda öz səsini yazıb dinləmək xüsusilə faydalıdır, çünki cümlənin təbii səslənib-səslənmədiyini dərhal eşidirsən. Danışıq bacarığını sistemli inkişaf etdirmək üçün ingilis dili speaking bacarığı yazısındakı üsullar da əlavə kömək edir.
Səyahət lüğəti: hansı söz və ifadələrdən başlamaq
Səyahət üçün lüğət cəmi bir neçə yüz sözdən ibarətdir və onların çoxu tez-tez təkrarlanır. Əvvəlcə söz yox, ifadə öyrən: "Where is the...?", "How much is...?", "I'd like...", "Do you have...?", "Is there...?", "Could you help me?". Bu altı ifadənin içinə yüzlərlə sözü yerləşdirmək olur, yəni bir qəlib çox vəziyyətə uyğun gəlir.
Ən çox işlənən sözləri və ifadələri kateqoriyalar üzrə hazır siyahıda tapmaq istəyirsənsə, səyahət üçün ingilis dili sözləri və ifadələri yazısı bunu mövzu üzrə təqdim edir. Kurs isə bu siyahını canlı danışıqda işlətməyi öyrədir, çünki yalnız siyahı oxumaq danışıq vərdişi yaratmır.
Eyni zamanda gündəlik sosial ifadələri də bilmək lazımdır. Salamlaşma, təşəkkür, üzr istəmək və vida cümlələri hər səyahətdə yüzlərlə dəfə işlənir. Bunları rahat işlətmək üçün salamlaşma və vida formaları ingilis dilində yazısına bax. Bu qısa ifadələr səni ünsiyyətə açıq, hörmətli turist kimi təqdim edir və çox vaxt qarşı tərəfi də səninlə daha səbirli danışmağa vadar edir.
Aksent və anlama problemi: qorxunc hissə necə yüngülləşir
Ən çox səyahətçini narahat edən hissə, qarşı tərəfin nə dediyini anlamamaqdır. Səbəb adətən sürət və aksentdir. Hindistanlı, ərəb, şotland və ya amerikalı eyni cümləni tamamilə fərqli səsləndirir. Bunu kursun daxilində də məşq etmək olar: müəllim dərsdə müxtəlif tempdə danışır, səs yazılarında müxtəlif aksentlər istifadə olunur.
Anlamadıqda nə edəcəyini bilmək daha vacibdir. Bunun üçün öyrənilməli olan qısa "xilas" ifadələri var: "Sorry, could you speak more slowly?", "Could you repeat that, please?", "What does that mean?", "Can you write it down?". Bunları rahat deyə bilirsənsə, anlamamaq problem olmaqdan çıxır, sadəcə növbəti addımdır. Bir çox təcrübəli səyahətçi hər şeyi anlamır, amma bu cümlələrlə vəziyyəti idarə edir.
Ən təsirli məşq, hər gün qısa video və ya audio dinləməkdir. Müxtəlif ölkələrin turist vloqları, hava limanı müsahibələri və səyahət podkastları həm lüğəti, həm də qulağı hazırlayır. Gündəlik ifadələrin canlı nümunələri üçün gündəlik həyatda işlənən ingilis ifadələri yazısı da faydalıdır.
Qiymət və büdcə: səyahət kursuna nə qədər ayırmaq olar
Səyahət kursu adətən ümumi kursdan qısa olduğu üçün ümumi xərc də az olur. Əsas məsələ, qısa müddətdə maksimum faydanı almaqdır. Qiymətə baxarkən dərs başına xərci və kursun ümumi dərs sayını hesabla. İki ay qrup kursu ilə iki həftəlik intensiv fərdi kursun ümumi xərci çox fərqli ola bilər, amma ikisi də müxtəlif ehtiyacı ödəyir.
Kursun qiymətini səfər büdcəsi ilə müqayisə etmək də məntiqlidir. Səyahətə min manatlarla xərclənirsə, bir neçə dərs rahatlıq, vaxt qənaəti və stres azalması baxımından özünü doğruldur. Hotel rezervasiyası səhvi, itmiş baqaj şikayəti və ya taksiyə artıq ödəmə kimi kiçik problemlər belə dərsin qiymətini qaytara bilər. Qiymətlərin nəyə görə fərqləndiyini ingilis dili kursları qiymətləri yazısında ətraflı izah etmişik.
Hazır müəllim seçərkən əvvəlcə iki-üç sınaq dərsinə get. Müəllim sənin səfərinin xüsusiyyətlərini soruşmalı, ssenariləri sənə uyğunlaşdırmalıdır. Əgər dərs hamı üçün eyni planla gedirsə, fərdi yanaşma yoxdur. Müxtəlif müəllimləri yan-yana müqayisə etmək üçün ingilis dili repetitorları tap səhifəsindən istifadə edə bilərsən.
Səyahətdən əvvəl bir ay: gündəlik məşq rejimi
Kurs həftədə bir neçə saat verir, qalan vaxt sənin əlindədir. Səfərə bir ay qalıbsa, aşağıdakı sadə rejim çox kömək edir. İlk həftədə hər gün 15 dəqiqə ən vacib 50 ifadəni səsli oxu. İkinci həftədə hər ifadəni öz marşrutuna uyğunlaşdır: "Where is the metro?" yerinə "Where is the Sultanahmet station?" kimi real məkan adlarını əlavə et. Üçüncü həftədə telefonda öz səsini yaz və təbii səslənib-səslənmədiyini yoxla.
Dördüncü həftədə müəllimlə və ya dostunla tam rol oyunu keç: hava limanından otelə qədər bütün yolu ingiliscə danış. Bu simulyasiya səfərdən əvvəlki ən yaxşı yoxlamadır. Hər səhvi qeyd et və növbəti dərsdə düzəlt. Səfərdən bir gün əvvəl isə yalnız yüngül təkrar et, yeni material öyrənmə, çünki yorğunluq inamı azaldır.
Telefonu da bu işdə düzgün işlət. Google Translate və ya oxşar alətlər çətin anlarda xilaskardır, amma onlara tam güvənmək dili öyrənməyi əvəz etmir. Offline lüğət və xəritəni əvvəlcədən yüklə, rezervasiya sənədlərini ingiliscə çap və ya skrin qeydi et. Bu kiçik tədbirlər internet kəsiləndə də vəziyyəti saxlayır.
Dörd addımlıq hazırlıq planı
Aşağıdakı plan kursdan əvvəl bir həftə ərzində tətbiq edilə bilər. Hər addımın nəticəsi var və təsadüfi qərardan qoruyur.
Planı izləyən səyahətçi üçün ən böyük risk, yəni lazım olan anda donub qalmaq xeyli azalır. Çünki marşrut aydındır, situasiyalar ayrılıb, səs yaddaşda möhkəmlənib və simulyasiya ilə yoxlanılıb. Səyahət üçün ən yaxşı kurs ən uzun kurs deyil, sənin marşrutuna, səviyyənə və vaxtına ən yaxşı uyğun gələn kursdur.
Səyahət üçün ingilis dili öyrənənlərin ən çox etdiyi səhvlər
Birinci səhv, yalnız cümləni əzbərləməkdir. Əzbər cümlə sualı verməyə kömək edir, amma cavabı başa düşməyə kömək etmir. İkinci səhv, mükəmməl danışmaq üçün gözləməkdir. Səyahətdə qrammatik səhvlər problem deyil, çünki qarşı tərəf səni başa düşməyə çalışır. Mükəmməllik axtarışı insanı susdurur, susmaq isə ən böyük maneədir.
Üçüncü səhv, çox geniş mövzu götürməkdir. Səyahət üçün siyasət, iqtisadiyyat və ya tarix söhbəti lazım deyil. Dar mövzu üzrə dərin hazırlıq geniş mövzu üzrə səthi hazırlıqdan daha faydalıdır. Dördüncü səhv, gec başlamaqdır. Səfərə bir həftə qalmış başlayan insan yalnız bir neçə ifadə öyrənə bilir, danışıq vərdişi isə yaranmır.
Beşinci səhv, bütün dərsi tərcümə etməkdir. Azərbaycanca cümləni ingiliscəyə sözbəsöz çevirmək çox vaxt qəribə səslənir. Qısa, hazır ifadələrlə düşünmək daha təbiidir. Altıncı səhv, tələffüzə fikir verməməkdir. Yaxşı lüğət olsa da, sözü başa düşülməz tələffüz etmək ünsiyyəti pozur. Yeddinci səhv, yalnız tətbiqə güvənməkdir. Tətbiq lüğəti artırır, amma canlı insanla danışmaq vərdişini əvəz etmir. Səkkizinci səhv, mədəni fərqi nəzərə almamaqdır: bəzi ölkələrdə bəxşiş, salamlaşma və sual vermə qaydaları fərqlidir və bunu qabaqcadan bilmək çox yardım edir.