Sifət və zərflərin müqayisəsi: bigger, the biggest, more interesting

Bu, kursun 19-cu dərsidir və əvvəlki dərsin vədini yerinə yetirir. Will ilə gələcək proqnozlar dərsində “I think it will be better” kimi cümlələr gördün. Orada better sözü sadəcə yadda qaldı, indi isə onun hansı qaydadan gəldiyini öyrənəcəksən. Müqayisə hər gün lazımdır: bu telefon o birindən ucuzdur, Bakı Gəncədən böyükdür, bu, ən yaxşı variantdır. Bu cümlələrin hamısı eyni üç addımla qurulur.

Bu dərs də əvvəlkilər kimi məşqlə qurulub: qaydanın hər kiçik hissəsindən sonra özünü yoxlayan bir bölmə var, sonda isə 12 suallıq test.

Müqayisənin üç pilləsi

Azərbaycan dilində müqayisə üçün “daha” və “ən” sözlərindən istifadə edirik: böyük, daha böyük, ən böyük. İngilis dilində də üç pillə var və ad qoyulub: adi dərəcə (big), müqayisə dərəcəsi (comparative, bigger) və üstünlük dərəcəsi (superlative, the biggest). Fərq belədir: Azərbaycan dilində “daha” ayrıca sözdür, ingilis dilində isə qısa sifətlərdə bu iş sözün sonuna əlavə olunan -er ilə görülür.

• Bu ev böyükdür. → This house is big.
• Bu ev ondan daha böyükdür. → This house is bigger than that one.
• Bu, küçədəki ən böyük evdir. → This is the biggest house in the street.

İki söz Azərbaycan dilindəki şəkilçini əvəz edir. Birincisi, than: Bakı Gəncədən böyükdür cümləsindəki “-dən” şəkilçisi ingiliscədə ayrıca than sözü olur: Baku is bigger than Ganja. İkincisi, the: “ən” deyəndə the də qoyulur, çünki “ən böyük” hamıdan bir nəfər və ya bir şeydir, yəni dəqiq və yeganədir.

1-ci hissə: qısa sifətlər, -er və -est

Qısa sifət bir hecalı sözdür: small, tall, old, fast, cheap. İki hecalı olub -y ilə bitən sözlər də buraya düşür: happy, easy, heavy. Bu sözlərə müqayisə üçün -er, “ən” üçün the ... -est əlavə olunur:

• old → older → the oldest (yaşlı, daha yaşlı, ən yaşlı)
• cheap → cheaper → the cheapest (ucuz, daha ucuz, ən ucuz)
• fast → faster → the fastest (sürətli, daha sürətli, ən sürətli)

Yazılışda dörd hal var. Onları bir dəfə görmək kifayətdir:

İkiləşmə qaydası yalnız “bir səsli + bir samit” ilə bitən qısa sözlərdə işləyir: big, hot, sad, thin. Cheap və tall kimi sözlərdə samit ikiləşmir, çünki orada iki səsli (cheap) və ya iki samit (tall) var.

Müqayisə cümləsinin quruluşu çox sadədir. Əvvəlki dərslərdə öyrəndiyin be feli yenə mərkəzdədir: mübtəda + am/is/are + müqayisə forması + than + ikinci şey. Məsələn: My brother is taller than my father. (Qardaşım atamdan hündürdür.) These shoes are cheaper than those. (Bu ayaqqabılar onlardan ucuzdur.) Üstünlük dərəcəsində than olmur, əvəzində the var: She is the fastest runner.

2-ci hissə: uzun sifətlər, more və most

İki hecalı (-y ilə bitməyən) və daha uzun sifətlərə -er əlavə etmək təbii səslənmir. Interestinger və ya beautifuler deyən olmur. Bu sözlərin qabağına more (daha) və ya the most (ən) qoyulur, sifətin özü dəyişmir:

• interesting → more interesting → the most interesting
• expensive → more expensive → the most expensive
• beautiful → more beautiful → the most beautiful
• modern → more modern → the most modern

Cümlələrdə belə görünür: This film is more interesting than the book. (Bu film kitabdan maraqlıdır.) Chess is more difficult than it looks. (Şahmat göründüyündən çətindir.) It is the most beautiful city I know. (Bildiyim ən gözəl şəhərdir.)

Burada praktik bir yoxlama işləyir. Sifətə baxıb heca sayırsan: bir heca və ya -y ilə bitirsə, -er / -est. Daha uzundursa, more / most. İki hecalı bəzi sözlər (clever, quiet, simple) hər iki yolla işlənə bilir, amma sən əvvəlcə əsas qaydanı möhkəmləndir, istisnaları sonra öyrənərsən.

İkinci vacib qayda: iki işarə birlikdə işlənmir. More taller, most fastest yanlışdır, çünki “daha” artıq -er ilə deyilib. Ya yalnız -er, və ya yalnız more, ikisi birlikdə yox.

3-cü hissə: qaydasız formalar

Üç sifət var ki, qaydaya tabe olmur. Onlar o qədər tez-tez işlənir ki, mütləq əzbər bilinməlidir:

Nümunələr: My new job is better than my old one. (Yeni işim köhnədən yaxşıdır.) The weather today is worse than yesterday. (Bu gün hava dünənkindən pisdir.) She is the best teacher in the school. (O, məktəbdə ən yaxşı müəllimdir.) The station is farther than I thought. (Stansiya düşündüyümdən uzaqdır.)

Azərbaycanlılar burada tez-tez “gooder” və ya “more good” deyirlər, çünki ana dilində “daha yaxşı” iki sözdən ibarətdir və ingiliscəyə də belə tərcümə etmək istəyirik. Əslində better tək bir sözdür və “daha yaxşı” mənasını özündə daşıyır. Eynilə worse “daha pis” deməkdir.

Bu üç sözü yadda saxlamağın yaxşı üsulu cümlə içində demək və hər gün bir dəfə təkrarlamaqdır. Məsələn, bir il əvvəlki özünlə müqayisə et: My English is better than last year. Bu sözlər ən çox işlənən ingilis sözləri siyahısının ən başında dayanır.

4-cü hissə: as...as, less, zərflər, in və of

İndiyədək bir şeyin digərindən çox olduğunu dedik. Bərabərliyi isə as ... as ilə bildirirlər: She is as tall as her brother. (O, qardaşı qədər hündürdür.) İnkarda “o qədər deyil” mənası alınır: This phone is not as expensive as that one. (Bu telefon o qədər baha deyil.) Bu quruluşda sifət dəyişmir, adi dərəcədə qalır, ortada isə as dayanır, than yox.

“Daha az” üçün less, “ən az” üçün the least işlənir: This bag is less expensive than that one. (Bu çanta o birindən az bahadır.) It is the least interesting lesson. (Ən az maraqlı dərsdir.) Gündəlik nitqdə insanlar çox vaxt cheaper və ya not as expensive as deməyi üstün tutur, amma less də düzgün və təbiidir.

Zərflər. Müqayisə yalnız sifətlərlə deyil, hərəkətin necəliyini göstərən zərflərlə də olur. Qısa zərflər sifət kimi davranır: fast → faster, hard → harder, early → earlier. -ly ilə bitən zərflərdə isə more işlənir: carefully → more carefully, slowly → more slowly. Bir qaydasız zərf də var: well → better → best. Nümunələr: Kamran runs faster than Elnur. Please speak more slowly. She sings better than me.

Burada dəqiq fərq vacibdir. He is a careful driver cümləsində “careful” sifətdir (sürücü necədir?), He drives carefully cümləsində “carefully” zərfdir (necə sürür?). Hərəkətdən danışanda zərf lazımdır.

Müqayisədən sonra əvəzlik. Danışıqda than me, than him, than us deyilir: My sister is older than me. Rəsmi yazıda than I am yazmaq da olar, amma gündəlik danışıqda me daha təbiidir. Şəxs əvəzlikləri dərsində bu formalara artıq baxmışdıq.

In və of. “Ən” cümlələrində qrupu və yeri göstərmək üçün in işlənir: the tallest student in the class, the biggest city in Azerbaijan, the best café in town. Konkret üzvləri sadalayanda isə of gəlir: the tallest of the three brothers, the best of all. Azərbaycan dilində “sinifdə ən hündür” və “üçündən ən hündür” fərqini hiss etmirik, ingiliscədə isə sözönü məhz bu fərqi göstərir.

Canlı dialoq: mənzil seçmək

Qaydaları cümlələrdə gördün. İndi real söhbətdə necə səslənir, ona baxaq. Nübar və qardaşı Zaur Sumqayıtdan Bakıya köçməyə hazırlaşırlar və üç mənzil arasında seçim edirlər. Hər müqayisəni tap və hansı qaydadan gəldiyini özünə izah et:

• Nübar: Look, the first flat is bigger than the second one. (Bax, birinci mənzil ikincidən böyükdür.)
• Zaur: Yes, but it's more expensive, and it's farther from the metro. (Bəli, amma daha bahadır və metrodan daha uzaqdır.)
• Nübar: The second flat is the cheapest of the three. (İkinci mənzil üçündən ən ucuzudur.)
• Zaur: It's cheaper, but it's not as bright as the third one. The kitchen is smaller, too. (Daha ucuzdur, amma üçüncü qədər işıqlı deyil. Mətbəx də daha kiçikdir.)
• Nübar: What about the third? It's the most modern one. (Bəs üçüncü? O, ən müasir olanıdır.)
• Zaur: And the neighbours are friendlier there. The owner speaks more slowly, so I understood everything. (Qonşular da orada daha mehribandır. Sahibi daha yavaş danışır, ona görə hər şeyi başa düşdüm.)
• Nübar: Then I think it will be the best choice. (Onda məncə ən yaxşı seçim o olacaq.)
• Zaur: Agreed. It isn't the cheapest, but it's the best flat in this street. (Razıyam. Ən ucuzu deyil, amma bu küçədə ən yaxşı mənzildir.)

Dialoqda hər dörd hissə var: qısa sifətlər (bigger, cheaper, smaller, friendlier), uzun sifətlər (more expensive, the most modern), qaydasız forma (the best), as ... as (not as bright as) və zərf (more slowly). Sonuncu cümlədə Nübarın I think it will be ifadəsi isə keçən dərsin will proqnozudur. Dialoqu ucadan oxu, sonra mənzillərin yerinə öz seçimlərini qoy: üç telefon, üç kafe və ya üç məktəb.

Gündəlik nitqdə işlənən bir neçə hazır müqayisə ifadəsini də yadda saxla:

• The sooner, the better. Nə qədər tez, o qədər yaxşı.
• Better late than never. Gec də olsa, heç olmamasından yaxşıdır.
• It's getting better. Yaxşılaşır.
• The best is yet to come. Ən yaxşısı hələ qabaqdadır.
• Much better, thanks. Xeyli yaxşıyam, sağ ol.

Azərbaycanlıların müqayisədə ən çox etdiyi 6 səhv

Bu səhvlərin hamısı ana dilindəki “daha” və “-dən” quruluşunu söz-sözə köçürməkdən yaranır. Onları bir dəfə görmək özünü tutmağa kömək edir:

Üçüncü səhv xüsusilə tez-tez rast gəlinəndir, çünki “-dən” şəkilçisi çox vaxt from kimi tərcümə olunur (Bakıdan = from Baku). Amma müqayisədə “-dən” həmişə than-dır. Bir də then ilə qarışdırma: taller than, yəni müqayisə, then isə sonrakı addımdır.

Altıncı səhvə gəlincə: in ilə yer və qrup, of ilə konkret üzvlər sadalanır. Əgər səndə şübhə yaranırsa, in the world, in the class, in Baku kimi hazır qalıpları xatırla. Bu səhvlər imtahanlarda və gündəlik yazıda ən çox düzəlişə ehtiyac duyulan yerlərdəndir. Ümumiyyətlə, azərbaycanlıların ingilis dilində etdiyi səhvlər haqqında yazıda daha çox nümunə var.

Ev tapşırığı: öz ətrafını müqayisə et

Testdən əvvəl qaydanı öz həyatına tətbiq et. Dəftərə ingilis dilində 8 müqayisə cümləsi yaz. Nümunə plan:

1. İki şəhəri müqayisə et: Sumgait is smaller than Baku.
2. Özünü və dostunu: I am taller than my friend.
3. İki telefonu və ya iki geyimi, qısa sifətlə: This jacket is cheaper than that one.
4. Uzun sifətlə: English is more useful than I thought.
5. Ailədə ən yaşlı üzv: My grandfather is the oldest in our family.
6. Bir qaydasız forma: My new teacher is better than my old one.
7. as...as ilə: My brother is as tall as my father.
8. Zərflə: I wake up earlier on weekdays.

Hər cümləni yazandan sonra özündən soruş: sifət qısadır, yoxsa uzundur? Qaydasızdırmı? than və ya the yerindədirmi? Bu üç sual vərdişə çevriləndə müqayisə avtomatik gələcək. Öz cümlələrini yoxlatmaq istəyirsənsə, ingilis dili repetitorları tap və müəllimlə nitqdə yoxla.

Yekun test

Bütün dərsi birlikdə yoxlayaq. 12 sualdan ən azı 10-na düzgün cavab versən, dərs keçilmiş sayılır. Səhv etsən, narahat olma: hər cavabın altında izah var, “Yenidən et” düyməsi ilə testi təkrar edə bilərsən.

Növbəti addım

Növbəti, 20-ci dərsdə sözönlərinə keçirik: in, on, at həm yer, həm zaman üçün. Bu dərsdə gördüyün in the class, in the world və in town ifadələri orada geniş izah olunacaq. Bununla da kursun ilk 20 dərsindən ibarət A1-A2 hissəsi bitir və B1 səviyyəsinə, Present Perfect-ə keçirik.

Qaydaları daha geniş nümunələrlə görmək istəsən, Cambridge Dictionary-nin sifətlərin müqayisəsi haqqında qrammatika səhifəsi yaxşı əlavə mənbədir. Dərsləri müəllimlə birlikdə keçmək istəyirsənsə, ingilis dili kursları səhifəsinə bax.

Tez-tez verilən suallar