Going to — gələcək planlar
Keçdiyin dərslər: 0 / 46
Keçən dərsdə must və have to ilə məcburiyyəti öyrəndik və söz verdik: bu gün going to ilə gələcək planlardan danışacağıq. "Bu həftə sonu nənəmgilə gedəcəyəm", "Sabah erkən dururam", "Qardaşım yeni iş axtaracaq" kimi cümlələr hər gün lazım olur. İndiyə qədər öyrəndiyin zamanlar indini və keçmişi göstərirdi. İndi ilk dəfə gələcəyə baxırıq.
Yaxşı xəbər: going to yeni qaydalar yığını tələb etmir. Onun içində artıq tanıdığın hissələr var: am/is/are (Dərs 1-dən) və to + ilkin fel. Yəni əvvəlki dərslərdə bildiyin şeyi yeni qalıbda yığırsan. Bu dərsin ikinci maraqlı tərəfi budur: going to yalnız plan üçün yox, gözümüzün önündə görünən nişanəyə əsaslanan proqnoz üçün də işləyir ("Buludlara bax, yağış yağacaq"). Hər hissədən sonra məşq qoyduq, sonda 12 suallıq test var.
Quruluş: am, is, are + going to + fel
Azərbaycan dilində gələcək zamanı fellərin sonuna -acaq/-əcək artırmaqla düzəldirik: gedəcəyəm, yazacaq, öyrənəcəyik. İngilis dilində isə bu işi üç hissəli bir qurğu görür:
Üç hissəni ayrı-ayrı yadda saxla. Birinci, be feli (am/is/are) mübtədaya uyğun seçilir. Bunu be feli dərsində öyrənmişdik: I ilə am, he/she/it ilə is, you/we/they ilə are. Ad görəndə əvəzliklə yoxla: My brother = he → is, My parents = they → are. İkinci, going to dəyişmir. Hamı üçün eyni qalır, goes to və ya go to yazılmır. Üçüncü, ondan sonra fel yenə də ilkin formada gəlir. She is going to studies səhvdir, çünki gələcəyi artıq be feli ilə going to göstərir və -s qalıb yalnız Present Simple-a məxsusdur (Present Simple dərsindəki qaydanı xatırla).
Bu quruluş Present Continuous ilə də oxşardır: orada am/is/are + fel-ing idi, burada am/is/are + going to + fel. Fərq ondadır ki, burada -ing yalnız going sözündədir, əsas fel isə ilkin formadadır. İki variantı qarışdırma: I am going to eat (plan) düzgündür, I am going to eating səhvdir.
Danışıqda qısa formalar hər yerdə işlənir: I'm going to, he's going to, she's going to, it's going to, we're going to, they're going to, you're going to. Danışıqda bəzən going to sözü gonna kimi eşidilir: I'm gonna call you. Filmlərdə, mahnılarda, söhbətlərdə tez-tez eşidəcəksən, amma yazıda və imtahanda mütləq tam going to yaz.
Nümunələr tərcümə ilə:
- I'm going to visit my grandmother in Lənkəran. Nənəmin yanına Lənkərana gedəcəyəm.
- Kamran is going to take a photography course. Kamran fotoqrafiya kursuna yazılacaq.
- We're going to paint the fence on Saturday. Şənbə günü hasarı rəngləyəcəyik.
- My parents are going to buy a new fridge. Valideynlərim yeni soyuducu alacaqlar.
- You're going to love this song! Bu mahnını sevəcəksən!
I ___ going to visit my cousin on Friday.
- am
- is
- are
I ilə am: I am going to visit. Qısa forma: I'm going to visit.
Our neighbour ___ going to sell his old car.
- is
- are
- am
Neighbour = he, ona görə is: He is going to sell.
We ___ going to start a small garden.
- are
- is
- am
We ilə are: We are going to start. Be feli Dərs 1-dəki qaydadadır.
Which sentence is correct?
- She is going to learn Spanish.
- She is going to learns Spanish.
- She going to learn Spanish.
Be feli mütləqdir və going to-dan sonra fel ilkin formada gəlir: She is going to learn.
My parents ___ going to repaint the kitchen. (plan)
Parents = they, ona görə are: They are going to repaint.
Rəşad is going to ___ a new phone next month. (almaq)
Going to-dan sonra fel ilkin formada qalır: going to buy. Nə -s, nə -ing.
İnkar və sual: be feli işi öz üzərinə götürür
Going to-nun inkarı və sualı çox asandır, çünki köməkçi rolunu be feli oynayır. Yəni do/does/did burada yoxdur. Be felini necə mənimsəmişdinsə, burada da eyni davran:
Gördüyün kimi, inkarda not be felindən sonra gəlir. I'm not going to yadda saxla: "amn't" yoxdur (Dərs 1-də də demişdik), ona görə I ilə həmişə I'm not deyilir. Qalanlarda isə iki variant var: She isn't going to və ya She's not going to, mənası eynidir. Sualda be feli mübtədadan əvvələ keçir. Bu da be feli dərsindəki sual qaydasıdır: You are → Are you...?
Qısa cavab sualdakı köməkçini təkrar edir. Sualda are varsa, cavabda da are: Are they going to stay? Yes, they are. Sualda is varsa, cavabda is. Heç vaxt Yes, they do demirik, çünki sualda do olmayıb. Yes cavabında qısaltma işlətmirik (Yes, I'm səhvdir, düzgün: Yes, I am), No cavabında isə qısaltma normaldır (No, I'm not. No, he isn't.).
Sual sözləri ilə də rahat işləyir. Sual sözləri dərsində öyrəndiyin qayda burada eynən təkrarlanır: sual sözü ən əvvəldə, onun ardınca be feli, sonra mübtəda:
- What are you going to do this weekend? Bu həftə sonu nə edəcəksən?
- Where is she going to live? O, harada yaşayacaq?
- When are they going to arrive? Onlar nə vaxt çatacaq?
- How are we going to get there? Oraya necə çatacağıq?
- Who is going to cook tonight? Bu axşam kim bişirəcək? (Who mübtəda olanda is yerindədir, sözlərin sırası dəyişmir.)
Bir nüansı da qeyd edək: Azərbaycan dilində "etməyəcəyəm" tək sözdür, ingiliscədə isə hər hissə yerində olmalıdır: I'm not going to eat = yeməyəcəyəm. Bu, qeyri-adi görünə bilər, amma qaydanı bir dəfə yadda saxlayandan sonra heç nə unudulmur: be + not + going to + fel.
Nümunələr tərcümə ilə:
- I'm not going to tell anyone. Heç kimə deməyəcəyəm.
- Ülviyyə isn't going to come to the meeting. Ülviyyə görüşə gəlməyəcək.
- Are you going to take a taxi? Taksiyə minəcəksən?
- Is your brother going to fix the bike? Qardaşın velosipedi təmir edəcək?
- What are they going to cook? Onlar nə bişirəcəklər?
I ___ going to cook tonight. We're ordering pizza.
- 'm not
- don't
- isn't
I ilə inkar: I'm not going to cook. Do/does burada işlənmir.
Leyla ___ going to join the course. She hasn't decided.
- isn't
- aren't
- doesn't
Leyla = she: isn't going to join (is not). İnkarı be feli düzəldir.
Which question is correct?
- Are you going to wait here?
- Do you going to wait here?
- Are you going wait here?
Sual üçün be feli mübtədadan əvvələ keçir: Are you going to wait? Do lazım deyil.
Hansı cavab <i>Is he going to come?</i> sualına uyğundur?
- No, he isn't.
- No, he doesn't.
- No, he not.
Sualda is var, cavabda da is: No, he isn't.
___ they going to move to Baku? (sual)
They ilə sual: Are they going to move? Be feli cümlənin əvvəlinə keçir.
What ___ you going to wear to the party?
Sual sözündən sonra köməkçi gəlir (Dərs 14): What are you going to wear?
İki iş: plan və nişanəyə əsaslanan proqnoz
İndi dərsin maraqlı yerinə gəldik. Going to-nun iki əsas işi var və ikisi də gündəlik danışıqda çox lazımdır.
Birinci iş: əvvəlcədən qərar verilmiş plan. Danışan danışmazdan əvvəl fikrini qərarlaşdırıb. I'm going to learn English this year. Bu il ingilis dilini öyrənəcəyəm (artıq qərar vermişəm). Gülnar is going to open a bakery. Gülnar çörək dükanı açmaq niyyətindədir.
İkinci iş: gözümüzün önündə görünən nişanəyə əsaslanan proqnoz. Qərar yox, sübut var. Baxıb görürsən və nəticə çıxarırsan:
- Look at those clouds. It's going to rain. Buludlara bax. Yağış yağacaq.
- Watch out! You're going to spill your tea. Ehtiyatlı ol! Çayını tökəcəksən.
- She's very pale. She's going to faint. O, çox solğundur. Bayılacaq.
- It's 8:55 and we're still at home. We're going to be late. Saat 8:55-dir, biz hələ evdəyik. Gecikəcəyik.
Hər iki halda going to indi artıq nəsə başlayıb hissini verir: plan zehində hazırdır, nişanə isə göz önündədir. İki sualla sınaya bilərsən: "Mən bunu əvvəlcədən qərara almışam?" (plan) və ya "Buna baxıb nəticə çıxarıram?" (nişanə). İkisindən biri bəli olsa, going to düzgündür.
Burada must və have to ilə də fərqi görək. I have to study deyəndə məcburam, I'm going to study deyəndə isə öz istəyimlə qərar vermişəm. Məsələn: I have to pay the bills (məcburam), I'm going to paint my room (planlaşdırmışam). Bir cümlədə hər ikisi də ola bilər: I have to study, so I'm going to stay at home tonight. Məcburiyyət səbəbdir, plan isə ondan çıxan qərardır.
Look at those black clouds! It ___ rain.
- is going to
- isn't going to
- am going to
Qara buludlar gözümüzün önündədir, proqnoz nişanəyə əsaslanır: It is going to rain.
The driver is asleep! The bus ___ crash!
- is going to
- are going to
- go to
Təhlükəli nişanə görünür: The bus is going to crash. Going to proqnoz üçün də işlənir.
Sevda has already bought the tickets. She ___ fly to Istanbul.
- is going to
- are going to
- does going to
Bilet artıq alınıb, yəni plan var: She is going to fly.
Which sentence shows a plan you made before?
- I'm going to paint my room this weekend.
- It's going to snow.
- Watch out! You're going to fall.
Birinci cümlədə danışan əvvəlcədən qərar verib: plan. Digər ikisi gözlə görünən nişanədir.
Careful! The glass ___ going to fall! (düşəcək)
Glass = it, is going to fall. Stəkan kənardadır, nişanə var.
My sister is ___ to get married in June. (planlayır)
is going to get: going to-nun tam forması üç sözdən ibarətdir.
Zaman sözləri, going to go və was going to
Gələcək planlardan danışanda zaman sözləri köməyə gəlir. Ən işlək olanlar:
Zaman sözü cümlənin sonunda da, əvvəlində də dura bilər. I'm going to call him tomorrow. və ya Tomorrow I'm going to call him. Eyni mənadır. Əvvəldə olanda adətən vergül qoymaq lazım gəlmir, qısa ifadələrdə düşür.
Going to go problemi. Bir maraqlı hal: go felinin özü ilə going to işlətmək. I'm going to go to Quba düzgündür, amma bir az təkrar səslənir. Ona görə çox vaxt qısa formada deyirlər: I'm going to Quba. Burada going artıq gələcək qurğusu deyil, sadəcə getmək felinin Present Continuous formasıdır. Gələcək mənası zaman sözündən çıxır: I'm going to Quba tomorrow = Sabah Qubaya gedirəm. Fərqləndirmək üçün to-dan sonra nəyin gəldiyinə bax: to + yer varsa (to Quba, to the market), söhbət getməkdən gedir; to + fel varsa (to visit, to buy), going to qurğusudur.
Keçmişdə niyyət: was/were going to. Be felini Past Continuous dərsindəki kimi keçmişə keçirsən: was/were going to + fel. Bu, "etmək niyyətində idim" deməkdir və adətən hadisənin baş vermədiyini da göstərir:
- I was going to call you, but my phone died. Sənə zəng etmək niyyətində idim, amma telefonum söndü.
- We were going to travel to Şəki, but it snowed. Şəkiyə getmək fikrimiz var idi, amma qar yağdı.
- She was going to buy that dress, but it was too expensive. O, həmin donu almaq istəyirdi, amma çox bahalı idi.
Bu dərsdə was/were going to-nu yalnız tanış olmaq üçün göstəririk, məşqlərdə iki sual var. Əsas məqsəd: going to be feli ilə birlikdə hərəkət edir və be feli keçmişə keçəndə niyyət də keçmişə keçir.
Gündəlik danışıqda daha bir faydalı qalıp: What are you going to do? (Nə edəcəksən?) sualı həm plan, həm də çətin vəziyyətdə "indi nə edəcəksən?" mənasında işlənir. Cavab ən sadə forması: I'm going to + fel. Əgər hələ qərar verməmisənsə: I don't know yet. (Hələ bilmirəm.) və ya I haven't decided yet. (Hələ qərar verməmişəm.)
We are going to travel ___ next week.
- to Quba
- Quba to
- go Quba
Yer deyəndə to Quba: We are going to travel to Quba. Zaman sözü (next week) cümlənin sonunda da gələ bilər.
Which sentence is correct?
- Tomorrow I'm going to wake up early.
- Tomorrow I'm going wake up early.
- Tomorrow I going to wake up early.
Zaman sözü cümlənin əvvəlində də ola bilər, qurğu dəyişmir: I'm going to wake up.
<i>I'm going to the market.</i> cümləsində going nə deməkdir?
- Gedirəm (hərəkət)
- Plan edirəm
- Etməli oluram
Going-dən sonra to + yer gəlirsə, söhbət getməkdən gedir (Present Continuous). To + fel gəlirsə, plan bildirir.
I ___ call you, but my phone died. (zəng etmək niyyətində idim)
- was going to
- am going to
- will going to
Keçmişdə niyyət: was going to + fel. Be feli keçmişə keçir (Dərs 13-dəki was/were).
Nigar and her friends ___ going to hike on Sunday.
Nigar and her friends = they, are going to hike.
We were ___ to leave early, but it rained. (keçmiş niyyət)
were going to leave: keçmiş niyyət, amma nəticə fərqli oldu.
Canlı dialoq: həftə sonu planları
Cümə günüdür. İş yoldaşları Leyla və Kamran həftə sonu planlarından danışırlar. Hər cümlədə going to-nun hansı formasının işləndiyini tap:
- Kamran: Hi, Leyla! What are you going to do this weekend? (Salam, Leyla! Bu həftə sonu nə edəcəksən?)
- Leyla: I'm going to visit my grandmother in Lənkəran. She's going to make her famous fish and rice. (Nənəmin yanına Lənkərana gedəcəyəm. O, məşhur balıq və düyü yeməyini bişirəcək.)
- Kamran: Sounds great! Are you going to take the bus? (Əladır! Avtobusla gedəcəksən?)
- Leyla: No, I'm not. My brother is going to drive us. We aren't going to stay long, only one night. (Xeyr. Qardaşım bizi aparacaq. Çox qalmayacağıq, cəmi bir gecə.)
- Kamran: Check the weather first! It's going to rain on Saturday. (Əvvəlcə havaya bax! Şənbə günü yağış yağacaq.)
- Leyla: Oh no! Then we're going to leave early on Sunday instead. What about you? Are you going to relax? (Vay! Onda bazar günü tezdən çıxacağıq. Bəs sən? İstirahət edəcəksən?)
- Kamran: I was going to relax, but my sister is going to move to a new flat. I'm going to help her. (İstirahət etmək fikrim var idi, amma bacım yeni mənzilə köçəcək. Ona kömək edəcəyəm.)
- Leyla: That's kind of you. Who's going to carry the sofa? (Çox gözəldir. Divanı kim daşıyacaq?)
- Kamran: We are! Her husband and I. See you on Monday! (Biz! Onun əri və mən. Bazar ertəsi görüşərik!)
Dialoqda dərsin bütün qalıpları var: What are you going to do? (sual sözü ilə), I'm going to visit (plan), Are you going to take? (sual), I'm not / aren't going to stay (inkar), It's going to rain (proqnoz), I was going to relax (keçmiş niyyət), Who's going to carry? (Who ilə sual). Bir dəfə ucadan oxu, sonra Leylanın cavablarını örtüb özün cavab ver.
Bir neçə hazır ifadə də əzbərlə: I'm going to be honest. (Düzünü deyim.), It's going to be fine. (Hər şey yaxşı olacaq.), What's going to happen? (Nə olacaq?), I'm not going to lie. (Yalan danışmayacağam.), Are you going to be okay? (Yaxşı olacaqsan?) Bunları danışıqda tez-tez eşidəcəksən.
Azərbaycanlıların going to ilə ən çox etdiyi 6 səhv
Bu səhvlərin çoxu bizdə gələcək zamanın bir sözlə deyilməsindən gəlir: ingilis dilində hissələri ayrı-ayrı yığmaq lazımdır. Gör hansını özündə tanıyırsan:
Beşinci səhv ən çox rast gəlinəndir. Səbəb sadədir: Present Simple dərsində do/does ilə sual və inkar qurmuşuq, beynimiz hər yerdə eyni qaydanı axtarır. Amma be feli olan hər yerdə (Present Continuous, Past Continuous, going to) köməkçini be feli özü verir və do/does yaranmır. Özünə qayda qoy: cümlədə am/is/are varsa, do/does lazım deyil.
Əgər başqa tipik səhvlərə də baxmaq istəyirsənsə, azərbaycanlıların ingilis dilində etdiyi səhvlər siyahısı yaxşı davamdır. Going to ilə daha çox cümlə qurmaq üçün isə sözlər lazımdır: a1 səviyyə ingilis dili sözlər siyahısından gündə 10 fel götür və hər biri ilə I'm going to ... cümləsi yaz.
Ev tapşırığı: gələn həftənin planı
Testdən əvvəl qaydanı real həyatda işlət. Dəftərə gələn həftənin planını yaz:
- Özün haqqında 5 plan: I'm going to wake up at seven on Monday. I'm going to start a new book.
- Ailə üzvü və ya dostun haqqında 3 plan: My sister is going to take an exam. My friend is going to visit Şəki.
- İkisi inkar: I'm not going to watch TV on Wednesday. My brother isn't going to work on Sunday.
- Üç sual: What are you going to cook? Is your friend going to come? Are your parents going to travel?
- Pəncərədən bax və iki nişanəli proqnoz yaz: It's going to rain. That boy is going to fall.
Sonra sualları ailə üzvünə ver və cavabları qısa formada yaz (Yes, I am. / No, I'm not.). Hər cümlədə üç şeyi yoxla: be feli mübtədaya uyğundur, to yerindədir, fel ilkin formadadır. Bu vərdiş yaranandan sonra növbəti dərsin will ilə müqayisəsi asan gələcək.
Yekun test
Bütün dərsi birlikdə yoxlayaq. 12 sualdan ən azı 10-na düzgün cavab versən, dərs keçilmiş sayılır və növbəti dərsin düyməsi yaşıl rəngə boyanacaq. Səhv etsən, narahat olma: hər cavabın altında izah var, "Yenidən et" düyməsi ilə testi təkrar edə bilərsən.
I ___ going to meet my teacher tomorrow.
- am
- is
- are
I ilə am: I am going to meet.
Which sentence is correct?
- He is going to study abroad.
- He going to study abroad.
- He is going to studies abroad.
Be feli lazımdır, going to-dan sonra ilkin forma gəlir: He is going to study.
Which question is correct?
- Are you going to apply?
- Do you going to apply?
- Are you going apply?
Sual: Are you going to apply? Be feli mübtədadan əvvələ keçir.
My brother ___ going to sell his bike. (inkar, is not)
Inkar be feli ilə: isn't going to sell. Doesn't gəlmir.
Look at the sky! It ___ rain.
- is going to
- are going to
- do going to
Buludlar nişanədir: It is going to rain.
We ___ going to wait for you. (inkar, are not)
Inkar: aren't going to wait və ya 're not going to wait.
Hansı cavab <i>Are they going to stay?</i> sualına uyğundur?
- Yes, they are.
- Yes, they do.
- Yes, they going.
Sualdakı köməkçi cavabda təkrarlanır: Yes, they are.
What ___ she going to say? (sual)
She ilə is: What is she going to say?
Hansı cümlə əvvəlcədən verilmiş qərarı bildirir?
- I'm going to learn the guitar this year.
- Look! He's going to fall.
- It's going to be cold.
Birinci cümlədə danışan qərarını açıqlayır, qalanlar nişanəyə əsaslanır.
<i>We were going to go, but we didn't.</i> cümləsi nə bildirir?
- Getmək niyyətimiz var idi, amma getmədik.
- Gedəcəyik.
- Getməyə məcbur olduq.
Was/were going to = keçmişdə niyyət idi, amma həyata keçmədi.
I'm ___ to be late. The traffic is terrible! (nişanəyə əsaslanan proqnoz)
I'm going to be late: yoldakı tıxac nişanədir.
Which sentence is correct?
- She isn't going to come.
- She doesn't going to come.
- She isn't going come.
İnkarda be feli + not, ardınca going to və ilkin fel: She isn't going to come.
Növbəti addım
Going to ilə planları və nişanəyə əsaslanan proqnozları öyrəndik. Növbəti dərsdə will ilə gələcəyi deməyin ikinci yolunu öyrənəcəyik: I will call you, it will be fun, I won't forget. Orada going to ilə fərqi, ani qərarı və proqnozu yan-yana göstərəcəyik. Bu dərsdəki "plan" və "nişanə" fərqinə qayıtmağı unutma.
Qaydaları əlavə nümunələrlə görmək istəsən, Cambridge Dictionary-nin going to haqqında səhifəsi yaxşı mənbədir. Gələcək planlarını danışıqda yoxlamaq istəyirsənsə, ingilis dili repetitorları tap.