This, that, these, those: yaxın və uzaq şeyləri ingiliscə necə göstərmək olar

Bu, ingilis dili qrammatikası kursumuzun onuncu dərsidir. A, an, the artikllər dərsində sonda bir sual açıq qaldı: the book deyəndə hər iki tərəf hansı kitabdan söhbət getdiyini bilir. Bəs kitab əlindədirsə, yoxsa rəfin o başındadırsa? Onda artikl kifayət etmir, kitabı barmaqla göstərmək lazım olur. İngiliscədə barmaqla göstərmək dörd sözlə edilir: this, that, these, those.

Dərs bu dəfə də məşq üzərində qurulub: qaydanın hər kiçik hissəsindən sonra bir məşq bölməsi var, cavabı seçən kimi nəticəni və niyə belə olduğunu görürsən. Sonda 12 suallıq yekun test gözləyir.

This, that, these, those: Azərbaycan dilindəki "bu" və "o"

Azərbaycan dilində göstərmək üçün iki söz bəs edir: bu (yaxın) və o (uzaq). Cəmdə yalnız şəkilçi əlavə olunur: bunlar, onlar. İngilis dilində isə eyni fikir dörd sözlə deyilir, çünki ingiliscə həm yaxınlığı, həm də sayı (tək və ya cəm) ayrıca göstərir:

Deməli, dörd sözdən birini seçmək üçün özünə iki sual verirsən: 1) Şey sənə yaxındır, yoxsa uzaq? 2) Bir dənədir, yoxsa bir neçə? Yaxın və tək olarsa this, yaxın və cəm olarsa these, uzaq və tək olarsa that, uzaq və cəm olarsa those.

"Yaxın" və "uzaq" ölçü ilə yox, sənin hissinlə müəyyən olunur. Əlində tutduğun, qarşında stolun üstündə olan, ayağındakı şey yaxındır. Otağın o biri tərəfində, küçənin o tayında, görünən dağ uzaqdır. Bunu kafedə asan yadda saxlamaq olar: stəkanını əlinə alıb This tea is hot deyirsən, amma qonşu masadakı çaya baxıb That tea looks nice deyirsən.

Cəm formaya bir diqqət: this → these və that → those. Bunlar adi cəm deyil, yəni sonuna -s qoyulmur. Cəm forma tamam başqa sözdür, ona görə yadda saxlamaq lazımdır. Cəm isim isə həmişə kimi -s alır: this book → these books, that car → those cars. Dərs 8-dən xatırla: sayılmayan isimlər (milk, water, advice) tək kimi davranır, ona görə onlarla həmişə this və that işlənir, these milk deyilmir.

İndi yoxla. Hər cümlədə vəziyyəti təsəvvür et: şey yaxındır, yoxsa uzaq, bir dənədir, yoxsa cəm?

İsimlə və tək başına: this book və this is a book

Bu dörd söz iki yerdə işlənir və fərqi bilmək vacibdir. Birinci halda sözün ardınca isim gəlir və o, ismi təyin edir (sifət kimi işləyir): this book, those apples. İkinci halda söz tək başına dayanır və adətən be feli ilə birləşir (əvəzlik kimi işləyir): This is my book. Those are my apples.

Burada be feli dərsindəki qayda tam işləyir. This və that tək şeyi göstərir, ona görə is gəlir. These və those cəm şeyləri göstərir, ona görə are gəlir:

• This is my sister. (Bu mənim bacımdır.)
• That is a beautiful house. (O, gözəl evdir.)
• These are my friends, Rəna and Elvin. (Bunlar mənim dostlarım Rəna və Elvindir.)
• Those are expensive shoes. (Onlar bahalı ayaqqabılardır.)

Qısaltma haqqında: that is qısa şəkildə that's olur: That's my teacher. Amma this is adətən qısaldılmır. Cəm formalar (these are, those are) üçün isə qısa forma yoxdur: these's və those's deyilmir. Bu, Dərs 1-dəki qaydanın davamıdır: qısaltma yalnız tək şəxslərlə rahat işləyir.

Başqa bir vacib qayda: işarə sözü ilə artikl yan-yana işlənmir. Artikllər dərsində mülkiyyət sifəti haqqında bunu deyirdik: the my book olmaz. Eyni şey burada da keçərlidir. This artıq "hansı kitab" sualına cavab verib, ona görə the this book və ya this the book demək olmaz. The book ilə this book arasındakı fərq isə belədir: the book dedikdə hər iki tərəf hansı kitabı nəzərdə tutduğunu artıq bilir, this book dedikdə isə sən həmin kitabı göstərirsən, çünki yaxındadır.

Bir də mülkiyyət sifəti ilə qarışdırma. This my book da olmaz: This is my book (bu mənim kitabımdır) və ya this book of mine. Hətta sadə cümlədə belə iki ayrı fikri bir yerə yığmaq mümkün deyil: göstərmək və mənsubiyyət ayrı-ayrı sözlərlə deyilir, aralarına is qoyulur.

Başqa mənalarda: zaman, tanışlıq, telefon və reaksiya

This və that yalnız əşyaları göstərmir. Gündəlik ingilis dilində onlar üç başqa yerdə də işlənir və bu işlənmələr çox tezdir.

1. Zaman. İçində olduğun zaman this ilə deyilir: this morning (bu səhər), this week (bu həftə), this year (bu il). Keçmişdə qalmış, artıq uzaq olan zaman üçün isə that işlənir: that day (o gün), that summer (o yay), that night (o gecə). Burada "yaxın və uzaq" məsafə yox, zamandır: indiyə yaxın this, indidən uzaq that. Cəm zaman ifadələri çox azdır: these days (bu günlərdə) və those days (o günlərdə) ən məşhurlarıdır.

2. Tanışlıq. İnsanları bir-biri ilə tanış edəndə this is deyilir. Burada he is demək olmaz, çünki o, kimliyi yox, yaxınlıqdakı adamı göstərmək üçündür:

• This is Aysel, my colleague. (Bu Ayseldir, mənim həmkarımdır.)
• These are my parents. (Bunlar mənim valideynlərimdir.)

3. Telefon. Telefonda xüsusi qayda var: özünü təqdim edəndə this deyirsən, qarşı tərəfi soruşanda that deyirsən. Bu, ingilis dilinin kiçik, amma çox tanış bir xüsusiyyətidir:

• Hello, this is Kamran. (Alo, mən Kamranam.)
• Hello, who is that? (Alo, kimdir danışan?)

4. Reaksiya. Kimsə nəsə dedikdə ona cavab verəndə adətən that işlənir, çünki deyilən şey artıq "keçmişdə qalıb", yəni sənin yanında yox, danışanın tərəfindədir:

• That's great! (Bu əladır!)
• That's a good idea. (Yaxşı fikirdir.)
• That's right. (Düzdür.)
• That's all. (Hamısı bu qədər.)

Əksinə, indi görüb-hiss etdiyin şey haqqında danışanda this işlənir: This tea is delicious! This is so difficult! Yəni qayda eynidir: yaxında olana this, uzaq olana və ya artıq deyilmiş şeyə that.

Sual, inkar, one və qısa cavab

Bu dörd sözlə ən çox verilən sual sadədir: What is this? (Bu nədir?) və What are those? (Onlar nədir?). Be feli yenə irəli keçir, yəni sual quruluşu Dərs 1-dəki kimidir. Bəli/xeyr sualları da eyni qaydadadır:

• Is this your umbrella? (Bu sənin çətirindir?)
• Are these your keys? (Bunlar sənin açarlarındır?)
• What's that over there? (Orada o nədir?)
• Who are those people? (O adamlar kimdir?)

İnkarda not be felindən sonra gəlir: This isn't my bag. Those aren't my keys. Burada there is / there are dərsindəki kimi, do və does işlənmir, çünki be feli artıq cümlədədir. Cəmdə yenə these isn't deyilmir, these aren't deyilir.

Qısa cavabda diqqətli ol: işarə sözü təkrarlanmır, onun yerinə it və ya they işlənir. Çünki "this" və "that" artıq əvəzlik rolunda olan şeydir, ona qısa cavabda ayrıca əvəzlik lazımdır:

Müsbət qısa cavabda qısaltma yoxdur (Yes, it is), mənfidə var (No, it isn't). Bunu birinci dərsdən xatırlayırsan.

Sonda bir kiçik, amma çox faydalı söz: one. Əgər bir ismi iki dəfə təkrarlamaq istəmirsənsə, onun yerinə one deyə bilərsən. Bu, ona görə faydalıdır ki, mağazada çox tez-tez seçim edirsən: I like this red scarf, but I don't like that blue one (Bu qırmızı şalı sevirəm, amma o mavini sevmirəm). Cəmdə ones işlənir: these red scarves and those blue ones. Bu söz yalnız sayılan isimlərin yerinə keçir, sayılmayanlar üçün isə yalnız this və ya that qalır: Which tea? This or that?

Canlı dialoq: Şəki suvenir dükanında

Qaydanı ayrı-ayrı cümlələrdə gördük. İndi onun real söhbətdə necə səsləndiyinə baxaq. Cəmil Şəkidə kiçik bir suvenir dükanına girir, satıcı Mehriban isə ona kömək edir. Hər sətirdə dörd sözdən birini tap və niyə məhz həmin formada olduğunu özünə izah et:

• Cəmil: Hello! What's this? (Salam! Bu nədir?)
• Mehriban: This is Shaki halva. It's very sweet. (Bu Şəki halvasıdır. Çox şirindir.)
• Cəmil: And what are those on the top shelf? (Bəs yuxarı rəfdəkilər nədir?)
• Mehriban: Those are scarves. Are you looking for a gift? (Onlar şallardır. Hədiyyə axtarırsan?)
• Cəmil: Yes, I am. These scarves here are nice, but I like that red one more. (Bəli. Buradakı şallar gözəldir, amma o qırmızını daha çox bəyənirəm.)
• Mehriban: Is this one OK, or do you want that one? (Bu olar, yoxsa o birini istəyirsən?)
• Cəmil: That one, please. Is it expensive? (O birini, zəhmət olmasa. Bahadır?)
• Mehriban: No, it isn't. It's twenty manats. (Xeyr. İyirmi manatdır.)
• Cəmil: That's good! I'll take it. (Bu yaxşıdır! Götürürəm.)

Dialoqda dərsin hər hissəsi var: yaxın tək (What's this?), uzaq cəm (those on the top shelf), yaxın cəm (these scarves here), one ilə seçim (that red one, this one), qısa cavab (Yes, I am. No, it isn't) və reaksiya (That's good!). Dialoqu ucadan oxu, sonra Cəmilin yerinə özün oyna: əlində ya bir əşya götür, ya otağın o başındakı əşyaya bax, hər dəfə this və that seçimini ucadan de.

Yeni sözləri daha tez yadda saxlamaq üçün ən çox işlənən ingilis sözləri siyahısından hər gün 10 söz götür, əşyaların adlarını öyrən və otaqdakı hər şeyə this is… və ya that is… deməyə çalış. Bu, ən sadə, ən təbii məşqdir.

Gündəlik danışıqda bu sözlərdən qurulmuş bir neçə hazır ifadəni də əzbərlə:

• What's this? Bu nədir?
• What's that called in English? Bunun ingiliscə adı nədir?
• How much is this? Bu neçəyədir?
• How much are these? Bunlar neçəyədir?
• Is this seat free? Bu yer boşdur?
• This way, please. Bu tərəfə buyurun.
• That's all, thanks. Hamısı bu qədər, sağ olun.
• Who's that? O kimdir?

Azərbaycanlıların bu mövzuda ən çox etdiyi 6 səhv

Bu səhvlər də ana dilindən gəlir. Azərbaycan dilində "bu kitablar" deyəndə "bu" dəyişmir, ona görə ingiliscədə də this sözünü dəyişməyi unuduruq. Onları bir dəfə görmək kifayətdir:

Üçüncü və altıncı səhvlər bir-biri ilə əlaqəlidir. Birincidə cəm isim cəm işarə sözü tələb edir, ikincidə isə sayılmayan isim (Dərs 8) tək kimi davranır və this / that ilə birləşir. Bir məsləhət: cümlədə isim görəndə əvvəlcə onun tək, cəm, yoxsa sayılmayan olduğunu müəyyən et, sonra işarə sözünü seç. Daha çox tipik səhv görmək istəsən, azərbaycanlıların ingilis dilində etdiyi səhvlər yazısına bax.

Ev tapşırığı: otağını ingiliscə göstər

Testdən əvvəl qaydanı bir dəfə də real həyatda yoxla. Evdə və ya ofisdə otağın ortasında dur və 8 cümlə ucadan de, hər dəfə barmaqla göstərərək:

1. Əlindəki bir əşya haqqında: This is my phone.
2. Əlində olan iki əşya haqqında: These are my keys.
3. Otağın o başındakı bir əşya haqqında: That is my bag.
4. Uzaqda olan bir neçə əşya haqqında: Those are my books.
5. Bir sual: What is this?
6. Bir inkar cümlə: That isn't my chair.
7. Cəm sual və qısa cavab: Are these your glasses? Yes, they are.
8. one ilə seçim: I like this lamp, but I don't like that one.

Hər cümlədən əvvəl özünə iki sual ver: yaxındır, yoxsa uzaq? Tək, yoxsa cəm? İki-üç gün belə etsən, seçim düşünmədən gələcək.

Yekun test

Bütün dərsi birlikdə yoxlayaq. 12 sualdan ən azı 10-na düzgün cavab versən, dərs keçilmiş sayılır. Səhv etsən, narahat olma: hər cavabın altında izah var və "Yenidən et" düyməsi ilə testi təkrar edə bilərsən.

Növbəti addım

Bu dərsdə "var" və "göstərmək" üçün lazım olan sözləri öyrəndin. Növbəti dərsdə have / has got ilə tanış olacağıq: ingiliscədə "mənim ... var" necə deyilir, niyə "I have 20 years" səhvdir, və have got ilə adi have arasındakı fərq nədir. Bu, əşyalardan, ailədən və xarici görünüşdən danışmağın əsasıdır.

Qaydaları daha geniş nümunələrlə görmək istəsən, Cambridge Dictionary-nin this, that, these, those haqqında qrammatika səhifəsi yaxşı əlavə mənbədir. Əgər suallarına cavab verən birinin olmasını üstün tutursansa, ingilis dili repetitorları tap və ya kiçik qrupda dərslərə qoşul. Qrammatika ilə yanaşı resurslar da lazımdırsa, ingilis dili öyrənmək resursları siyahısından istifadə et.

Tez-tez verilən suallar