İngilis dilini öyrəndin, indi onu rəsmi sübut etmək lazımdır: universitet, viza, iş üçün. İki ad qarşına çıxır: IELTS və TOEFL. Hər ikisi beynəlxalq ingilis dili sertifikatıdır, hər ikisi dünyada qəbul olunur. Bəs hansını seçmək? Səhv seçim sənə həm vaxt, həm pul itkisi gətirə bilər. Bu yazıda fərqləri aydın, qərəzsiz müqayisə edirik.
Əsas fərq nədir?
Ən böyük fərq formatda və üslubdadır. IELTS britaniya əsaslıdır (British Council, Cambridge), TOEFL isə amerikan (ETS). IELTS daha "insani": Speaking hissəsində canlı müsahibə ilə danışırsan. TOEFL kompüter əsaslıdır: Speaking-də mikrofona danışırsan, səni süni intellekt və insan birlikdə qiymətləndirir.
IELTS
- Mənşə: Britaniya (BC, Cambridge)
- Bal sistemi: 0–9 (band)
- Speaking: Canlı, insanla müsahibə
- Aksent: Britaniya, Avstraliya da var
- Müddət: ~2 saat 45 dəq
- Yazı stili: Qrafik/məktub + esse
- Ən uyğun: Britaniya, Avstraliya, Kanada, Avropa
TOEFL iBT
- Mənşə: ABŞ (ETS)
- Bal sistemi: 0–120
- Speaking: Mikrofona, kompüterə
- Aksent: Əsasən Amerika
- Müddət: ~2 saat
- Yazı stili: Akademik esse
- Ən uyğun: ABŞ universitetləri
IELTS-in iki növü
IELTS seçəndə diqqət et: iki növü var:
- Academic: universitetə qəbul üçün. Qrafik təsviri, akademik esse.
- General Training: immiqrasiya, iş üçün. Məktub yazısı, gündəlik mövzular.
Universitetə gedirsənsə, Academic seç. Səhv növü vermək geniş yayılmış və bahalı səhvdir, çünki imtahanı təkrar vermək həm vaxt, həm əlavə xərc deməkdir.
Hansını seçmək? Sadə qayda
- ABŞ universiteti hədəfindirsə → TOEFL (bəzən IELTS də qəbul olunur)
- Britaniya, Avstraliya, Kanada, Avropa → IELTS
- İmmiqrasiya (Kanada, Avstraliya) → çox vaxt IELTS General
- Canlı danışmağı sevirsən → IELTS (insanla müsahibə)
- Kompüterdə rahatsan, Amerika aksentinə öyrəşmisən → TOEFL
Hər bölmədə nə baş verir: struktur müqayisəsi
İki imtahanın adı eyni dörd bacarığı yoxlasa da, tapşırıq formatı kəskin fərqlənir. Bu fərqi əvvəlcədən bilmək, hazırlıq zamanı vaxtınızı doğru yerə yönəltməyə kömək edir.
Listening: IELTS-də 4 hissə var, söhbətlər gündəlik mövzudan akademik mühazirəyə qədər dəyişir, hər sual növbə ilə gəlir və geri qayıtmaq mümkün deyil. TOEFL-da isə 2-3 uzun akademik mühazirə və dialoq dinlənilir, sonra bir neçə sual birdən verilir, bu da qısamüddətli yaddaşa daha çox yük salır.
Reading: IELTS-də 3 mətn var, mövzular həm akademik, həm ümumi ola bilər (General Training-də). TOEFL-da isə 3-4 ciddi akademik mətn var, hər biri universitet dərsliyindən çıxarılmış kimi görünür, lüğət səviyyəsi adətən daha yüksəkdir.
Writing: IELTS-də iki tapşırıq var: qrafik/diaqram təsviri (Task 1) və fikir bildirən esse (Task 2). TOEFL-da isə Task 1 oxunan mətni dinlənilən mühazirə ilə birləşdirib ümumiləşdirmək (inteqrasiya olunmuş tapşırıq), Task 2 isə fikir essesidir. TOEFL-ın inteqrasiya olunmuş tapşırığı, mətn və səs materialını eyni anda emal etməyi tələb etdiyi üçün bir çox namizədə çətin gəlir.
Speaking: IELTS-də imtahan verən şəxslə üz-üzə, 3 hissəli canlı söhbət aparılır: tanışlıq sualları, kart üzərindən 2 dəqiqəlik monoloq, sonra müzakirə. TOEFL-da isə kompüter qarşısında, qulaqlıqla, 4 tapşırığa cavab verilir, cavablar yazılır və sonradan qiymətləndirilir. Canlı insan reaksiyası olmadığı üçün bəzi namizədlər TOEFL Speaking-i psixoloji baxımdan daha çətin, bəziləri isə əksinə daha az stresli hesab edir.
8 həftəlik hazırlıq planı
Təkrar imtahan vermək lazım gələrsə
İlk cəhddə hədəf balı ala bilməmək geniş yayılmış haldır, bu uğursuzluq demək deyil. Hər iki imtahanı istədiyiniz qədər təkrar vermək mümkündür, yeganə məhdudiyyət imtahanlar arası minimum gözləmə müddətidir (TOEFL-da adətən 3 gün, IELTS-də isə mərkəzdən asılı olaraq dəyişir).
Təkrar cəhddən əvvəl ən vacib addım, əvvəlki nəticənin bölmə-bölmə təhlilidir. Hansı bölmədə bal gözləniləndən aşağı çıxıb, elə həmin bölməyə təkrar hazırlıqda ikiqat vaxt ayırmaq lazımdır. Eyni strategiya ilə təkrar imtahana girmək, adətən eyni nəticəni təkrarlamaqla nəticələnir.
Bəzi universitetlər "ən yüksək bölmə balları" prinsipini (superscore) qəbul edir, yəni bir neçə fərqli imtahan tarixindən ən yaxşı nəticələri birləşdirib təqdim etmək mümkün olur. Bu seçimin mövcud olub-olmadığını hədəf universitetdən əvvəlcədən soruşmaq, təkrar strategiyasını planlaşdırarkən faydalı ola bilər.
Qiymət müqayisəsi: nə qədər başa gəlir?
Hər iki imtahanın qiyməti Azərbaycanda təxminən bir-birinə yaxındır, illər üzrə məzənnəyə görə dəyişə bilər. IELTS imtahan qiyməti haqqında ətraflı məlumatda konkret rəqəmləri tapa bilərsiniz, amma ümumi mənzərə belədir: hər iki imtahan orta səviyyəli bir aylıq məvacibə yaxın məbləğ tələb edir, buna görə ilk cəhddə yüksək bal almaq maliyyə baxımından da önəmlidir.
Təkrar imtahan vermək əlavə xərc deməkdir, bu da düzgün hazırlıqsız imtahana girməyin niyə bahalı səhv olduğunu göstərir. Bir çox namizəd ilk cəhddə kifayət qədər hazır olmadan girir, "təcrübə üçün" deyə düşünür, amma bu strategiya adətən vaxt və pul itkisinə çevrilir.
Büdcə planlaşdırarkən yalnız imtahan haqqını deyil, hazırlıq materialı (rəsmi test kitabları, onlayn kurs və ya repetitor) xərcini də hesaba qatmaq lazımdır. Ucuz, keyfiyyətsiz material ilə zəif hazırlaşıb imtahanı təkrar vermək, əvvəlcədən keyfiyyətli hazırlığa investisiya etməkdən həmişə baha başa gəlir.
Bal çevirmə: IELTS band TOEFL-da nəyə bərabərdir?
Bu rəqəmlər rəsmi çevirmə cədvəllərinin orta göstəricisidir, universitetlər öz dəqiq tələblərini özləri müəyyən edir. Qəbul şərtlərini yoxlayarkən həmişə hədəf universitetin öz saytındakı rəsmi minimum balı əsas götürün, üçüncü tərəf çevirmə cədvəllərini yalnız ilkin oriyentasiya üçün istifadə edin, rəsmi qəbul qərarında yalnız universitetin öz elan etdiyi astana nəzərə alınır.
Hər ikisinin 4 bacarığı var
İstər IELTS, istər TOEFL, hər ikisi ingilis dilinin 4 bacarığı yoxlayır: Listening, Reading, Speaking, Writing. Hazırlıqda zəif bacarığını tapıb ona fokuslanmaq balı ən çox qaldırır. Adətən Speaking və Writing (productive bacarıqlar) ən çox məşq tələb edir, çünki bu bacarıqlarda səhvi özün görmürsən, kənar qiymətləndirmə lazımdır.
Hansı səviyyə lazımdır?
Yaxşı bal almaq üçün ən az B2-C1 səviyyəsində olmalısan:
- IELTS 6.0–6.5 ≈ B2: əksər bakalavr proqramları
- IELTS 7.0–8.0 ≈ C1: nüfuzlu universitetlər, magistratura
- IELTS 8.5+ ≈ C2: ən yüksək tələblər
Hazır olub-olmadığını yoxlamağın ən sadə yolu səviyyə testidir. b2 ingilis dili yazımızın yuxarısında 10 suallıq test var; 7+ doğru cavab versən, IELTS hazırlığına başlamağa hazırsan.
Daha yüksək bal (7.0+) hədəfləyirsənsə, c1 ingilis dili səviyyəsi lazımdır, orada da test var, özünü yoxla.
Bakıda qeydiyyatdan necə keçmək olar?
Hər iki imtahan üçün qeydiyyat onlayn aparılır: IELTS üçün British Council və ya IDP-nin rəsmi saytı, TOEFL üçün isə ETS-in rəsmi portalı. Qeydiyyat zamanı pasport məlumatları, imtahan tarixi və mərkəz seçimi lazımdır. Bakıda hər iki imtahan müntəzəm olaraq, adətən ayda bir neçə dəfə təşkil olunur, amma populyar tarixlər tez dolur.
Buna görə imtahan tarixini hədəflədiyiniz müraciət son tarixindən ən azı 6-8 həftə əvvələ planlaşdırmaq tövsiyə olunur. Bu, həm yer tapmaq, həm də nəticəni vaxtında almaq üçün kifayət qədər ehtiyat vaxtı verir. Son anda qeydiyyat çox vaxt yer qıtlığı və ya əlavə təcili xidmət haqqı ilə nəticələnir.
Qeydiyyat zamanı şəxsiyyət vəsiqəsi deyil, mütləq qeydiyyatda istifadə olunan sənədlə eyni pasport gətirmək lazımdır, uyğunsuzluq olduqda imtahan günü girişə icazə verilməyə bilər. Bu, gözardı edilən, amma asanlıqla qarşısı alına bilən bir texniki maneədir.
Nəticəni gözləmək: nə qədər vaxt aparır?
TOEFL iBT nəticələri adətən 4-8 gün ərzində onlayn hesabda görünür. IELTS-in kompüter versiyası 3-5 gün, kağız versiyası isə 13 günə qədər çəkə bilər. Hər iki imtahanda nəticəni birbaşa universitetlərə elektron şəkildə göndərmək mümkündür, bu seçim qeydiyyat zamanı edilir və adətən əlavə ödəniş tələb edir.
Hazırlıq: tək, yoxsa repetitorla?
IELTS/TOEFL təkcə dil yox, imtahan strategiyası da tələb edir: vaxt idarəetməsi, sual tipləri, esse strukturu, Speaking şablonları. Bu strategiyanı təcrübəli müəllim aylarla youtube videodan tez öyrədir. Xüsusilə Writing və Speaking-də peşəkar geribildirim balı 0.5–1.0 band qaldıra bilər. ielts hazırlıq ilə hazırlaş.
Tək hazırlaşanlar üçün ən böyük risk öz səhvini görməməkdir: Writing esseyini özün oxuyanda qrammatik səhvi görməyə bilərsən, çünki öz məntiqinlə yazmısan. Repetitor və ya rəsmi qiymətləndirici bu kor nöqtəni üzə çıxarır, bu da təkbaşına hazırlaşmaqla əldə edilə bilməyən bir üstünlükdür.
Writing Task 2: esse strukturu hər ikisində necə qurulur
Hər iki imtahanın Writing bölməsində əsas bal toplanan yer fikir essesidir (IELTS Task 2, TOEFL Independent/Academic Discussion tapşırığı). Struktur baxımından ümumi prinsiplər oxşardır: aydın giriş, hər paraqrafda bir əsas fikir, konkret nümunələrlə dəstəklənmə və məntiqli nəticə. Fərq detallardadır.
IELTS Task 2 adətən mövqe bildirməyi tələb edir: razısınız, yoxsa yox, yoxsa qismən. Qiymətləndirici arqumentin ardıcıllığına, lüğət müxtəlifliyinə və qrammatik dəqiqliyə baxır. Minimum 250 söz tələb olunur, az yazmaq birbaşa bal itkisi deməkdir.
TOEFL-ın Independent Writing tapşırığında isə şəxsi təcrübədən nümunə gətirmək adətən daha yüksək qiymətləndirilir, çünki format amerikan akademik yazı ənənəsinə əsaslanır: tezis, dəstəkləyici faktlar, şəxsi müşahidə. İnteqrasiya olunmuş tapşırıqda isə şəxsi fikir deyil, oxunan və eşidilən məlumatın dəqiq ümumiləşdirilməsi tələb olunur, bu da fərqli bir bacarıqdır: özündən fikir uydurmaq deyil, mənbəni düzgün ərz etmək.
Speaking-də ən çox verilən mövzular
IELTS Speaking-in ikinci hissəsində (kart tapşırığı) ən çox rast gəlinən mövzular: yadda qalan bir səyahət, hörmət etdiyiniz bir insan, uşaqlıqda sevdiyiniz bir yer, öyrənmək istədiyiniz bir bacarıq. Bu mövzular şəxsi təcrübəyə əsaslandığı üçün əvvəlcədən hazırlaşmaq nisbətən asandır, 2 dəqiqəlik monoloq strukturunu (giriş, təfərrüat, nəticə) öyrənmək kifayətdir.
TOEFL Speaking-də isə tapşırıqlar daha akademikdir: kampus həyatı haqqında elan oxuyub münasibət bildirmək, qısa mühazirəni dinləyib ümumiləşdirmək, iki fikirdən birini seçib əsaslandırmaq. Burada əsas çətinlik yalnız danışmaq deyil, qısa müddətdə (15-30 saniyə) eşitdiyini və ya oxuduğunu strukturlaşdırıb izah etməkdir. IELTS Speaking mövzuları haqqında ətraflı siyahı və nümunə cavablar faydalı başlanğıc nöqtəsidir.
Vizə və immiqrasiya üçün hansı sertifikat lazımdır?
Təhsil vizəsi üçün tələb adətən hədəf universitetin özü tərəfindən müəyyənləşdirilir, amma bəzi ölkələrin miqrasiya idarələri əlavə, müstəqil dil tələbi qoyur. Kanada və Avstraliyanın immiqrasiya proqramları üçün çox vaxt IELTS General Training tələb olunur, bəzi hallarda isə PTE Academic kimi alternativlər də qəbul edilir.
ABŞ-a tələbə vizəsi (F-1) üçün dil sertifikatı birbaşa viza prosesinin deyil, universitetə qəbulun şərtidir, buna görə TOEFL (və ya IELTS, universitetdən asılı olaraq) tələbi birbaşa qəbul olunan proqramın özündən asılıdır. Dövlət təqaüdü ilə oxumaq planlaşdıranlar üçün isə dövlət proqramları çərçivəsində hansı sertifikatın tələb olunduğunu əvvəlcədən dəqiqləşdirmək vacibdir, çünki bəzi proqramlar konkret imtahan növünü şərt qoyur.
Viza müsahibəsi zamanı dil sertifikatının özü nadir hallarda sorğulansa da, qəbul məktubunda qeyd olunan balı əldə etmiş olmaq, müsahibədə ümumi hazırlıq səviyyənizi göstərən əlavə bir etibarlılıq amilidir.
Digər sertifikatlar da var: hamısı IELTS/TOEFL deyil
Bəzi universitetlər və proqramlar alternativ sertifikatları da qəbul edir. PTE Academic tam kompüterləşdirilmiş format təklif edir, nəticəsi adətən daha tez gəlir, Linguaskill Cambridge isə daha çevik qeydiyyat imkanı verən başqa bir seçimdir.
Hansı sertifikatın sizin hədəfiniz üçün uyğun olduğunu müəyyən etmək üçün hansı sertifikatı seçməli yazımıza baxa bilərsiniz, orada bütün seçimlər bir yerdə müqayisə olunur.
CEFR səviyyəsi ilə necə əlaqəlidir?
IELTS və TOEFL balları Avropanın ümumi dil çərçivəsi olan CEFR sisteminə uyğunlaşdırılıb, bu da hər iki imtahanı başqa dil sertifikatları ilə müqayisə etməyə imkan verir. CEFR nədir yazımızda A1-dən C2-yə qədər bütün səviyyələrin nə demək olduğunu, hansı bacarıqları əhatə etdiyini ətraflı izah etmişik.
Praktikada bu uyğunluq faydalıdır, çünki bəzən iş elanları və ya universitet tələbləri birbaşa IELTS/TOEFL balı deyil, CEFR səviyyəsi (məsələn "B2 səviyyəsində ingilis dili") şəklində yazılır. Bu halda öz hədəf CEFR səviyyənizi bilmək, hansı imtahan balının kifayət edəcəyini əvvəlcədən hesablamağa kömək edir.
Magistratura və xaricdə təhsil üçün əlavə qeydlər
Magistratura proqramlarının dil tələbi bakalavr proqramlarından adətən daha yüksəkdir, çünki tədris yükü və akademik yazı tələbi artır. Bir çox magistratura proqramı IELTS 7.0 və ya TOEFL 100 kimi astanalar qoyur, bəzi rəqabətli proqramlarda bu rəqəm daha da yüksək ola bilər. Xaricdə təhsil planlaşdıran namizədlər üçün bu tələbi müraciət prosesinin lap əvvəlində öyrənmək, hazırlıq müddətini düzgün planlamağa imkan verir.
SABAH proqramları çərçivəsində təhsil almaq istəyənlər üçün də bəzi hallarda beynəlxalq dil sertifikatı əlavə üstünlük sayıla bilir, xüsusilə ingilis dilində tədris aparan proqramlarda. SABAH qrupları haqqında ətraflı məlumatda bu proqramların ümumi tələblərini tapa bilərsiniz.
Hazırlıq resursları: hər imtahan üçün ayrı yol
Hər iki imtahan üçün ümumi dil bacarığından əlavə, format-spesifik hazırlıq materialı lazımdır. IELTS üçün ətraflı hazırlıq strategiyasını IELTS hazırlıq yazımızda tapa bilərsiniz, orada bölmə-bölmə strategiya və tövsiyə olunan materiallar əhatə olunub.
TOEFL seçənlər üçünsə TOEFL iBT hazırlıq yazımız eyni formatda, hər bölmə üzrə konkret tövsiyələrlə yazılıb.
Writing bölməsinə xüsusi diqqət yetirmək istəyənlər üçün IELTS Writing Task 2 yazımızda esse strukturu addım-addım izah olunur.
TOEFL tərəfində isə TOEFL Writing hazırlıq yazımız konkret tapşırıq nümunələri və qiymətləndirmə meyarları təqdim edir, Speaking bölməsi üçün isə ayrıca hazırlanmış material faydalı olacaq.
Repetitorla ilk dərsdə nəyə diqqət etmək lazımdır
IELTS/TOEFL repetitoru axtaranlar üçün ilk dərs, uzunmüddətli hazırlığın keyfiyyətini göstərən ən yaxşı göstəricidir. Bir neçə əlamət yaxşı müəllimi tez tanımağa kömək edir.
- Diaqnostika test edir mi? Yaxşı müəllim ilk dərsdə tam və ya qismən sınaq testi vasitəsilə real səviyyənizi müəyyən edir, "təxminən neçə bal" demir
- Hədəf bala görə plan qurur mu? "6.5 bal üçün 3 ay", "7.5 bal üçün 5 ay" kimi konkret, ölçülə bilən cədvəl təklif etməlidir
- Yazılı işi real meyarla qiymətləndirir mi? Rəsmi qiymətləndirmə kriteriyalarını (band descriptor) bilən müəllim, sadəcə "yaxşıdır/pisdir" demək əvəzinə konkret meyar üzrə geribildirim verir
- Son imtahan formatına uyğun material işlədir mi? İmtahan formatı vaxtaşırı yenilənir, köhnə nəşrlərdən istifadə edən müəllim son dəyişiklikləri qaçıra bilər
Bu meyarları ilk dərsdə yoxlamaq, aylarla səhv strategiya ilə vaxt itirməkdən qat-qat sərfəlidir, çünki hazırlıq müddəti adətən məhduddur və hər həftə əhəmiyyətlidir. Tutor.az-da IELTS repetitoru axtararkən bu meyarları profil təsvirindən və ya ilk söhbətdən yoxlamaq mümkündür.
Yaş məhdudiyyəti varmı?
Rəsmi olaraq nə IELTS, nə də TOEFL üçün minimum yaş həddi qoyulmayıb, amma hər iki imtahan nəzəri və akademik lüğət səviyyəsi tələb etdiyi üçün, praktikada əksər namizəd 16 yaşdan yuxarıdır. Daha kiçik yaşda uğurlu nəticə göstərən istisnalar da mövcuddur, amma bu hallar adətən güclü ümumi ingilis dili bazası olan şagirdlərə aiddir.
Məktəbli yaşında olub, gələcəkdə xaricdə təhsilə hazırlaşanlar üçün, əvvəlcə ümumi dil səviyyəsini B2-C1 həddinə çatdırmaq, yalnız bundan sonra imtahan-spesifik hazırlığa keçmək daha məntiqli ardıcıllıqdır. Çox erkən, zəif dil bazası ilə imtahan formatına girişmək, vaxtı səmərəsiz xərcləməyə səbəb olur.
DIM sertifikatı ilə qarışdırmayın
Bəzi abituriyentlər IELTS/TOEFL kimi beynəlxalq sertifikatları, Azərbaycanda universitetə qəbul üçün istifadə olunan DIM ingilis dili sertifikatı ilə qarışdırır. Bunlar tamamilə fərqli sistemlərdir: DIM sertifikatı yalnız yerli qəbul sistemində, konkret şərtlər altında xarici dildən azad olmaq üçün istifadə olunur, IELTS/TOEFL isə beynəlxalq, xaricdə təhsil və iş üçün nəzərdə tutulub.
Əgər həm yerli, həm xarici təhsil variantlarını nəzərdən keçirirsinizsə, hər iki sistemin öz tələblərini ayrı-ayrı öyrənmək lazımdır, çünki biri digərini avtomatik əvəz etmir.
Cambridge sertifikatları da alternativdir
Cambridge English sertifikatları (FCE, CAE, CPE) IELTS/TOEFL-dan fərqli olaraq müddətsiz etibarlıdır, bir dəfə alındıqdan sonra yenidən vermək tələb olunmur. Amma bu sertifikatlar bütün universitetlər tərəfindən qəbul edilmir, buna görə seçim etməzdən əvvəl hədəf universitetin konkret siyahısını yoxlamaq lazımdır.
Son illərdə Duolingo English Test kimi daha sürətli və ucuz alternativlər də populyarlaşıb, bəzi universitetlər bunu da qəbul edir. Amma nüfuzlu və rəqabətli proqramların əksəriyyəti hələ də IELTS və ya TOEFL-u üstün tutur, buna görə bu alternativləri yalnız hədəf proqram açıq şəkildə qəbul etdiyini bildirdikdə seçmək tövsiyə olunur.
Evdə onlayn versiya varmı?
Bəli, hər ikisinin evdə, kamera nəzarəti altında keçirilən versiyası mövcuddur: IELTS Online və TOEFL iBT Home Edition. Bu format test mərkəzinə getmək imkanı olmayanlar üçün faydalıdır, amma texniki tələblər ciddidir: sabit internet, sakit otaq, müəyyən sistem tələblərinə cavab verən kompüter.
Bəzi universitetlər evdə versiyanı tam etibarlı saymır və yalnız test mərkəzində verilən nəticəni qəbul edir, buna görə bu seçimi etməzdən əvvəl hədəf universitetin qaydalarını yoxlamaq vacibdir. Mümkünsə, ilk seçim kimi rəsmi test mərkəzi tövsiyə olunur, çünki texniki problem (internet kəsilməsi, kamera nasazlığı) imtahanın etibarsız sayılmasına səbəb ola bilər.
Ən çox buraxılan səhvlər
- Universitetin tələbini yoxlamadan imtahana girmək: IELTS verib TOEFL tələb edən proqrama müraciət etmək vaxt itkisidir
- Academic/General fərqini qarışdırmaq: universitet üçün səhvən General Training vermək imtahanın etibarsız sayılmasına səbəb ola bilər
- Son anda qeydiyyat: populyar tarixlər tez dolur, nəticə gecikdikdə müraciət son tarixini keçirmək riski yaranır
- Yalnız Listening və Reading-ə hazırlaşmaq: bu iki bacarıq öz-özünə öyrənmək asandır, amma Speaking və Writing məşqsiz zəif qalır
- Format vərdişi olmadan girmək: dili bilmək kifayət etmir, vaxt limiti altında konkret sual tiplərinə öyrəşmək ayrı bacarıqdır
- Köhnə çevirmə cədvəlinə kor-koranə güvənmək: universitetin öz saytındakı rəsmi tələbi yoxlamadan üçüncü tərəf cədvəllərinə əsaslanmaq yanlış hədəf qoymağa səbəb ola bilər